İrlanda hükümeti, ülkede yaşayan sanatçılara haftalık 325 euro ödeme yapılmasını öngören “Basic Income for the Arts” (BIA – Sanat İçin Temel Gelir) programını kalıcı bir kamu politikası haline getirdi. Yeni düzenlemeyle birlikte iki bin sanatçı, üç yıl boyunca düzenli gelir desteği alacak.
İrlanda Kültür Bakanı Patrick O’Donovan, Dublin’de yaptığı açıklamada uygulamanın dünyada türünün ilk kalıcı örneği olduğunu belirterek, bu adımın ülkeyi kültür politikaları alanında “küresel bir lider” konumuna taşıyacağını söyledi. Hükümet, düzenli gelir güvencesinin sanatçıların üretkenliğini artıracağını ve kültür sektörünü uzun vadede güçlendireceğini savunuyor.
Pandemi döneminden kalıcı modele
Programın temeli, 2022-2025 yılları arasında koronavirüs salgını sürecinde hayata geçirilen pilot uygulamaya dayanıyor. Salgının kültür ve sanat alanında yarattığı ekonomik daralmaya karşı geliştirilen pilot projede, 8 bin başvuru arasından kura ile belirlenen iki bin sanatçı gelir desteği almıştı.
Yapılan etki analizleri, uygulamanın sanatçılar üzerindeki ekonomik ve psikolojik etkilerine işaret etti. Buna göre program, gelir güvencesizliğini azaltırken kaygı düzeylerini düşürdü ve sanatçıların geçim için sanat dışı işlere yönelme ihtiyacını sınırladı. Hükümetin hazırlattığı maliyet-fayda analizinde ise yaklaşık 72 milyon euro düzeyindeki net maliyetin; artan üretkenlik, sanat harcamalarındaki yükseliş ve bazı sosyal yardım kalemlerindeki azalma sayesinde dengelendiği ifade edildi.
Ulusal Sanat Kampanyası yöneticilerinden Peter Power da programı, “insanlara güvencesizlik yerine istikrar verildiğinde ortaya çıkan sonuçları gösteren gerçek bir deney” olarak tanımladı. Power, düzenli gelir desteğinin sanatçıların daha fazla üretim yapmasına ve mesleklerini sürdürebilme kapasitelerinin artmasına katkı sunduğunu dile getirdi.
Başvuru süreci ve tartışmalar
Kalıcı hale getirilen program kapsamında seçilecek sanatçılar, her altı yıllık dönemin üç yılında destekten yararlanabilecek. 2026-2029 döneminde ödeme alanlar, bir sonraki üç yıllık dönemde programdan faydalanamayacak ancak sonrasında yeniden başvuru yapabilecek.
Başvuru koşulları arasında İrlanda’da ikamet etmek, profesyonel bir yaratıcı pratiğe sahip olmak ve faaliyetlerini ağırlıklı olarak İrlanda merkezli yürütmek yer alıyor. Başvuruların mayıs ayında başlaması, ödemelerin ise Eylül 2026 itibarıyla üç yıl boyunca yapılması planlanıyor. Seçim süreci yine kura yöntemiyle gerçekleştirilecek. Programın ilk etap bütçesi 18,27 milyon euro olarak açıklandı.
Uzmanlar uygulamayı sanat politikaları açısından önemli ve yenilikçi bir adım olarak değerlendiriyor. Bununla birlikte haftalık 325 euronun tek başına geçim sağlamaya yeterli olmayabileceğine dikkat çekiliyor. Özellikle Dublin’de son on yılda kiraların iki katına çıkmış olması, genç sanatçıların yüksek yaşam maliyetleri karşısında zorluk yaşamaya devam ettiğini gösteriyor.
Tüm bu eleştirilere karşın İrlanda hükümeti, düzenli gelir desteğinin sanatçıların yaratıcı üretime daha fazla zaman ayırmasına olanak sağlayacağını ve uzun vadede kültür sektörünün ekonomik ve toplumsal katkısını artıracağını savunuyor.