Rojava’ya yönelik saldırılara uluslararası dayanışma

6 Ocak’tan itibaren Şêx Meqsûd ve Eşrefiye mahallelerinden başlayarak Rojava’nın farklı bölgelerine yönelik saldırıların ardından dünyanın birçok ülkesinde dayanışma eylemleri düzenlendi. Başta Kürt toplumu olmak üzere çeşitli siyasi parti, kurum ve sivil toplum kuruluşları saldırılara tepki göstererek uluslararası kamuoyuna destek çağrısında bulundu.

Kıbrıs’ta yaşayan Kürtler ve destekçileri de Rojava ile dayanışma amacıyla protestolar düzenledi. Ayrıca Kıbrıs parlamentosunda siyasi partiler ortak bir karar alarak Rojava ile dayanışma mesajı verdi.

“Rojava’ya destek ilkesel bir tutum”

Loukaides, AKEL partisinin Rojava’ya verdiği desteğin geçici bir siyasi tutum olmadığını vurgulayarak, bunun halkların kendi geleceklerini dış müdahale olmadan belirleme hakkını savunma anlayışıyla bağlantılı olduğunu belirtti.

Bu yaklaşımın hem Kıbrıs’ta hem de uluslararası platformlarda dile getirildiğini ifade eden Loukaides, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi’nde Sol Grup adına Ortadoğu’daki gelişmelerin acil gündem olarak ele alınmasını sağladıklarını söyledi. Mecliste kabul edilen kararda bölgedeki halkların korunması, uluslararası hukuka ve insan haklarına saygı gösterilmesi gerektiğinin vurgulandığını kaydetti.

“Ortadoğu büyük güçlerin rekabet alanı”

Loukaides, Ortadoğu’daki siyasi gelişmelerin uzun yıllardır enerji kaynakları, ticaret yolları ve stratejik bölgeler üzerindeki küresel rekabetle bağlantılı olduğunu ifade etti. Büyük devletlerin doğrudan ya da dolaylı müdahalelerinin bölgedeki istikrarsızlığı artırdığını belirten Loukaides, Rojava’ya yönelik saldırıların da bu jeopolitik rekabetin bir parçası olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

“Demokratik model dikkat çekiyor”

Rojava’da kurulan Demokratik Özerk Yönetim modelinin uluslararası alanda dikkat çektiğini dile getiren Loukaides, bu yapının savaş ve otoriter yönetimlerle anılan bir bölgede demokratik katılımı, yerel yönetimi ve toplumsal eşitliği geliştirmeyi hedeflediğini ifade etti.

“Kürt sorununun çözümü barış için şart”

Kürt sorununun Ortadoğu’nun en önemli demokrasi ve insan hakları meselelerinden biri olduğunu söyleyen Loukaides, Kürtlerin haklarının tanınmasını içeren gerçek bir siyasi çözüm olmadan bölgede kalıcı barışın sağlanmasının zor olduğunu belirtti.

Loukaides ayrıca Kürt sorununun çözümünün hem Türkiye’nin demokratik gelişimi hem de bölgedeki genel istikrar açısından önemli olduğunu vurguladı.

18 Şubat’ta Meclis tarafından açıklanan rapora değinen Demir, raporda Kürt meselesinin ağırlıklı olarak güvenlik perspektifi üzerinden ele alındığını belirtti.

Demir, “Sürecin başından beri devletin Kürt meselesini güvenlik ve terör parantezi içinde değerlendirdiği görülüyordu. Aynı yaklaşımın Meclis komisyonu raporuna da yansıdığını görüyoruz” dedi.

“Sorunun adı konulmadan çözüm mümkün değil”

Demir, raporda Kürt meselesinin tarihsel ve siyasal boyutlarının yeterince ele alınmadığını ifade ederek yalnızca ceza hukuku düzenlemeleri üzerinden çözüm aranmasının yeterli olmayacağını dile getirdi.

Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılacak değişikliklerin sorunun çözümüne katkı sunabileceğini ancak tek başına yeterli olmayacağını belirten Demir, raporda özellikle 6. ve 7. maddelerde bu yönde düzenlemeler bulunduğunu söyledi.

Rapora ilişkin kamuoyunda yoğun tartışmalar yaşandığını hatırlatan Demir, bazı çevrelerin raporun 27 Şubat çağrısına yeterli bir yanıt olmadığı yönünde eleştiriler getirdiğini ifade etti. Buna rağmen raporun tamamen işlevsiz olmadığını ve geçiş sürecine dair bazı ipuçları barındırdığını belirtti.

“Çözüm üç aşamalı bir süreç gerektiriyor”

Demir, Kürt meselesinin çözümünün üç aşamalı bir süreçle ele alınması gerektiğini söyledi.

İlk aşamada geçiş sürecine ilişkin yasal düzenlemelerin yapılması gerektiğini belirten Demir, ikinci aşamada uyum ve entegrasyon yasalarının gündeme gelebileceğini ifade etti. Son aşamada ise anayasal değişikliklerin tartışılması gerektiğini kaydetti.

Bu çerçevede anadilde eğitim, vatandaşlık tanımı ve yerel yönetimlerin yetkileri gibi konuların anayasal düzlemde ele alınabileceğini vurguladı.

“Öcalan’ın statüsü önemli bir unsur”

Demir, sürecin ilerleyebilmesi için müzakere koşullarının eşit ve sağlıklı şekilde oluşturulması gerektiğini söyledi.

“Eğer bu sürecin baş müzakerecisi olarak Abdullah Öcalan yer alacaksa, onun önündeki hukuki ve siyasi engellerin kaldırılması gerekir” diyen Demir, görüşme ve iletişim koşullarının iyileştirilmesi gerektiğini ifade etti.

Demir, cezaevi koşullarının iyileştirilmesi ve görüşme imkanlarının genişletilmesinin hukuki karşılığının ise “umut hakkı” olduğunu söyledi.

“Kayyım uygulamaları sona ermeli”

Güven artırıcı adımların önemine de değinen Demir, kayyım uygulamalarının sona erdirilmesi gerektiğini belirterek bunun demokratikleşme açısından önemli bir adım olacağını ifade etti.

Demir ayrıca sürecin sadece Türkiye’nin iç siyasi dinamiklerinden değil, bölgesel ve uluslararası gelişmelerden de etkilenebileceğini belirtti. İsrail, ABD ve İran arasındaki gerilimlerin dolaylı olarak süreci etkileyebileceğini söyleyen Demir, Kürt meselesinin çözümünün Türkiye’nin kendi iç dinamikleri ve muhatapları arasında yürütülecek bir süreçle ele alınması gerektiğini vurguladı.

“Kürt halkı hassas bir süreçten geçiyor”

İlham Ahmed, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, savaş yanlısı ve çıkar odaklı politikaların bölgedeki dengeleri etkilediğini söyledi.

Ahmed, “Bugün savaş yanlısı ve çıkarcı politikalar nedeniyle Kürt halkı Güney Kürdistan ve Doğu Kürdistan’da hassas bir süreçten geçiyor” ifadelerini kullandı.

Rojava örneğini hatırlattı

Ahmed, Rojava’ya yönelik saldırılar sırasında Kürt halkı ve siyasi temsilcilerinin sergilediği ortak tutuma dikkat çekerek aynı birlik ruhunun diğer Kürt bölgelerinde de gösterilmesi gerektiğini belirtti.

“Rojava’ya yönelik saldırılara karşı Kürt halkı ve siyasi temsilcileri her yerde nasıl tek ses ve tek duruş sergilediyse, aynı hassasiyet Güney ve Doğu Kürdistan için de gösterilmelidir” dedi.

“Kazanımlar tehlikeye atılmamalı”

Ahmed, Kürt halkının hiçbir zaman savaş taraftarı olmadığını belirterek Kürdistan Bölgesi’nin elde ettiği kazanımların korunması gerektiğini vurguladı.

Ahmed açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

“Hiçbir girişim Güney Kürdistan’ın kazanımlarının tehlikeye girmesine neden olmamalıdır.”

Ulusal dayanışma çağrısı

Doğu Kürdistan’daki Kürtlerin geleceğinin güvence altına alınması gerektiğini belirten Ahmed, Kürtler arasında birlik ve dayanışmanın önemine dikkat çekti.

1955 yılında Rojava’nın Amûdê kentinde dünyaya gelen Huseynî, ilk ve orta öğrenimini burada tamamladı. Daha sonra Şam’a giderek Şam Üniversitesi’nde felsefe eğitimi aldı. Akademik eğitimini tamamlayan Huseynî, 1983 yılında Şam Üniversitesi’nde felsefe alanında doktorasını yaptı.

Ancak Suriye’deki Baas rejiminin baskıcı politikaları nedeniyle kendi alanında çalışma imkânı bulamadı. Diplomasıyla mesleğini icra etmesine izin verilmeyen şair, uzun yıllar farklı işlerde çalışmak zorunda kaldı. Siyasi baskılar ve kültürel kısıtlamalar nedeniyle birçok Kürt aydını gibi ülkesini terk ederek sürgün yolunu seçti.

Sürgün yılları ve kültürel mücadele

1989 yılında İsveç’e yerleşen Ehmed Huseynî, Avrupa’daki sürgün yıllarında edebi ve kültürel çalışmalarını yoğunlaştırdı. Kürt dili ve edebiyatı üzerine yürütülen çalışmalara aktif biçimde katılan Huseynî, özellikle diaspora içinde Kürt edebiyatının gelişimine katkı sunan isimlerden biri olarak tanındı.

2004 yılında Rojava Aydınlar Birliği’nin (HRRK) kuruluşunda aktif rol aldı ve birliğin başkanlığını üstlendi. Bu süreçte hem edebi üretimini sürdürdü hem de Kürt kültürünün korunması ve geliştirilmesi için çeşitli çalışmalara öncülük etti.

Rojava’nın Suriye rejiminin kontrolünden çıkmasının ardından 2016 yılında büyük bir özlemle topraklarına geri döndü ve bir süre burada yaşamını sürdürdü. Ancak 2023 yılında akciğer kanserine yakalandığının anlaşılması üzerine tedavi görmek için yeniden İsveç’e gitti.

Üç yıl süren tedavi sürecinin ardından Huseynî, 10 Mart 2026’da Stockholm’de yaşamını yitirdi.

Modern Kürt şiirinin güçlü seslerinden biri

Ehmed Huseynî, ardında Kürt edebiyatına kazandırılmış önemli bir şiir mirası bıraktı. Şairin çeşitli dönemlerde yayımlanan şiirleri, 2001 yılında Avesta Yayınevi tarafından “Tüm Eserler – Ehmed Huseynî” başlığıyla bir divan halinde yayımlandı.

Edebi yaşamı boyunca toplam 15 şiir divanı kaleme alan Huseynî, kendine özgü dili ve felsefi yaklaşımıyla modern Kürt şiirinin önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edildi. Özellikle sürgün, kimlik, dil ve parçalanmış coğrafya temaları şiirlerinin merkezinde yer aldı.

Şiirlerinde Kürtlerin dört ülke arasında bölünmüş coğrafyasını, kimlik ve dil üzerindeki baskıları sıkça ele alan Huseynî, kendi kuşağını “büyük bir yıkımın ardından hayatta kalan kuşak” olarak tanımlıyordu. Ona göre Kürtlerin yaşadığı trajedi yalnızca coğrafi bir bölünme değildi; aynı zamanda kültürel ve ruhsal bir parçalanmayı da beraberinde getirmişti.

Bir söyleşisinde bu durumu şu sözlerle ifade etmişti: “Biz, büyük bir trajedinin ardından kalan bir kuşağız. Gözlerimizi açtığımızda yasak bir dil, yasak bir ülke gördük. Kendi dilinde aşkı anlatmak bile yasaktı.”

Huseynî, şiirini “kelimenin kaybolmuş tarihsel ruhunu yeniden yakalama çabası” olarak tanımlıyordu. Ona göre şiirin temel amacı belleğe sadık kalmak ve kaybolan kültürel hafızayı yeniden kurmaktı.

Şair, Kürt şiiri kavramına ilişkin eleştirel bir yaklaşım da geliştiriyordu. Kürtlerin farklı devletlerin egemenliği altında yaşaması nedeniyle edebiyatın da farklı kültürel etkiler altında şekillendiğini savunuyor, Kürt şiirinin bu tarihsel kırılmaların içinden doğduğunu vurguluyordu.

Bu nedenle şiirini yalnızca estetik bir ifade alanı olarak değil, aynı zamanda kültürel hafızayı koruyan ve yaşama yöneltilmiş bir eleştiri biçimi olarak görüyordu. Bu yaklaşımını ise Meksikalı şair Octavio Paz’ın sözleriyle açıklıyordu: “Şiir yaşama karşı bir eleştiridir.”

Kamikaze İHA havada imha edildi

Erbil’de ABD Başkonsolosluğu çevresinde uçuş tespit eden hava savunma sistemleri devreye girdi. Kamikaze İHA’nın hedefe ulaşmadan önce etkisiz hale getirildiği bildirildi. Patlama sesinin ise düşürülen İHA’nın havada imha edilmesi sonucu duyulduğu aktarıldı.

Soran’da da İHA saldırısı

Yerel medyada yer alan bilgilere göre saldırı yalnızca Erbil merkezle sınırlı kalmadı. Aynı saatlerde Soran bölgesinde de hava savunma sistemleri aktif hale geldi. Bölgeye gönderilen iki kamikaze İHA’nın daha imha edildiği ve patlama seslerinin duyulduğu belirtildi.

Son günlerde saldırılar arttı

İran’ın ABD ve İsrail saldırılarına karşı başlattığı misillemelerin ardından Erbil’de son günlerde sık sık patlama sesleri duyuluyor. Hava savunma sistemleri neredeyse her gün devreye giriyor.

Resmi verilere göre son dönemde Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ne yönelik 210 İHA saldırısı düzenlendi. Bu saldırıların 177’sinin Erbil’i hedef aldığı açıklandı.

Daha önce de saldırılar yaşandı

Son haftalarda Erbil’de birçok saldırı girişimi yaşandı.

Erbil’in Degele nahiyesindeki Peşmerge karargâhı 2 Mart’ta SİHA ile hedef alındı.

8 Mart’ta Erbil Havalimanı’na düzenlenen dron saldırısında 1 güvenlik görevlisi hayatını kaybetti, 1 kişi yaralandı.

Dün düşürülen İHA’lardan birinin enkazı ise BAE Başkonsolosluğu yakınlarına düştü.

BAE Dışişleri Bakanlığı saldırıyı sert şekilde kınadı.

Tartışma kısa sürede kavgaya dönüştü

Edinilen bilgilere göre olay, dün akşam saatlerinde Gölbaşı Caddesi üzerinde meydana geldi. Henüz belirlenemeyen bir nedenle iki grup arasında başlayan tartışma kısa sürede büyüdü.

Tarafların silah çekmesiyle olay silahlı kavgaya dönüştü.

1 kişi yaralandı

Silahların kullanıldığı kavgada bir kişi yaralandı. Çevredeki vatandaşların ihbarı üzerine olay yerine sağlık ve polis ekipleri sevk edildi.

Sağlık ekipleri yaralı kişiye olay yerinde ilk müdahaleyi yaptıktan sonra ambulansla en yakın hastaneye kaldırdı.

Polis soruşturma başlattı

Olayın ardından bölgeye sevk edilen polis ekipleri güvenlik önlemi alırken, kavgaya karışan kişilerin tespit edilmesi için çalışma başlatıldı.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarının başlamasından kısa süre önce, 23 Şubat’ta İranlı Kürt siyasi hareketleri “İran Kürdistanı Siyasi Güçler Koalisyonu”nun kurulduğunu duyurdu. Bu koalisyonun amacı ise Kürt siyasi varlığını güçlendirmek ve ortak bir askeri yapılanma oluşturmak olarak ifade edildi.

Kürt siyasi güçleri birleşiyor

Kürt liderler, savaş ihtimali öncesinde İranlı Kürt muhalif gruplar arasında birlik arayışının hızlandığını belirtiyor. Kurulan yeni koalisyonun hedeflerinden biri de farklı Kürt örgütlerini tek bir çatı altında toplayarak ortak bir askeri yapı oluşturmak.

Kürt kaynaklar, koalisyonun oluşturulmasında üçüncü tarafların destek verdiğini öne sürerken, dış destek konusundaki detayları açıklamaktan kaçındı. Ancak bazı kaynaklar, bu tür iş birliklerinin genellikle istihbarat koordinasyonu ile başladığını ifade etti.

ABD ile temas iddiaları

Bölgedeki gelişmelerle ilgili en dikkat çekici iddialardan biri ise ABD ile İranlı Kürt silahlı gruplar arasındaki temaslar. ABD Başkanı Donald Trump’ın Reuters’a yaptığı açıklamada, İran’a yönelik olası Kürt saldırılarını desteklediğini ifade etmesi tartışmaları daha da artırdı.

Trump, Kürtlerin İran’a saldırı düzenlemesi ihtimali hakkında “Bunu yapmak istemeleri harika bir şey ve onları tamamen destekliyorum” ifadelerini kullanırken, ABD’nin hava desteği verip vermeyeceği konusunda ise yorum yapmaktan kaçındı.

“Altın bir fırsat” değerlendirmesi

İran Kürdistanı Demokrat Partisi’nin (KDP-I) İngiltere temsilcisi Razgar Alani, İran’daki mevcut siyasi ortamın rejim karşıtı hareketler için önemli bir fırsat oluşturduğunu savundu.

Hollanda merkezli GAMAAN araştırma grubunun verilerine göre İran halkının büyük bölümünün rejim değişikliği istediğini belirten Alani, son yıllarda ülkede birçok ayaklanma yaşandığını ancak rejimin sert müdahalelerle bu hareketleri bastırdığını söyledi.

Peşmerge güçlerinin kapasitesi

Kürt liderler, İran’daki Peşmerge güçlerinin sayısı hakkında net rakam vermekten kaçınsa da, özellikle ülke içinde güçlü bir örgütlenmenin bulunduğunu ifade etti.

Komala Partisi lideri Abdullah Mohtadi, milyonlarca Kürdün potansiyel destekçi olduğunu belirterek, genç nüfusun önemli bölümünün Peşmerge güçlerine katılabilecek kapasitede olduğunu söyledi.

KDP-İ temsilcisi Alani ise yalnızca sınır bölgelerinde değil, İran’ın içinde de geniş bir örgütlenmeye sahip olduklarını belirtti.

Dış destek tartışmaları

Kürt siyasi hareketleri dış desteği memnuniyetle karşıladıklarını açıkça dile getiriyor. Ancak bu destek konusu İran’daki diğer muhalif gruplar arasında tartışma yaratıyor.

Özellikle bazı etnik veya ideolojik grupların olası ittifakları, İran içindeki siyasi dengeleri daha da karmaşık hale getirebilir.

Temkinli yaklaşım

Kürt aktivistler ise uluslararası destek konusunda temkinli olunması gerektiğini vurguluyor. İran Demokratik Platformu üyesi gazeteci Diako Moradi, Kürt güçlerinin ancak siviller doğrudan tehdit altında kalırsa savunma amacıyla harekete geçeceğini söyledi.

Moradi ayrıca Kürt siyasi hareketlerinin tarihsel olarak dış güçlerin aracı olmadığını ve meşruiyetlerini kendi toplumlarından aldıklarını ifade etti.

Tarihsel deneyimlerin gölgesi

Kürt siyasi hareketleri için dış destek konusu tarihsel olarak karmaşık bir geçmişe sahip. Daha önce birçok kez büyük güçlerin desteğiyle başlayan hareketlerin, siyasi dengeler değiştiğinde yalnız bırakıldığı örnekler bulunuyor.

Suriye Geçiş Hükümeti ile Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi arasında varılan düzenleme kapsamında 400 Kürt ailenin Êfrin’e dönüşü için sınırlı bir kapı aralandı. Son dönemde Şehba bölgesinde yaşayan Êfrinli yerinden edilmişlerin ciddi bir güvenlik ve barınma kriziyle karşı karşıya kalması üzerine başlatılan görüşmeler, bazı ailelerin kente dönmesine imkan sağladı.

Ancak Rûdaw’ın haberine göre geri dönüş yoluna çıkan aileleri büyük ölçüde harap olmuş evler, talan edilmiş bağ ve bahçeler ile işgal edilmiş mülkler bekliyor. Kentte birçok evin dışarıdan getirilen Arap yerleşimciler veya silahlı gruplar tarafından kullanıldığı, bazı evlerin ise tamamen boşaltıldıktan sonra yağmalandığı bildiriliyor.

2018’den bu yana süren zorunlu göç

Türkiye, “Zeytin Dalı Harekâtı” adını verdiği askeri operasyonla 20 Ocak 2018’de Êfrin’e girdi. Türkiye’nin desteklediği silahlı grupların da yer aldığı operasyon yaklaşık iki ay sürdü ve Mart 2018’de kentin kontrolü Türkiye destekli güçlerin eline geçti.

Operasyon sırasında yüz binlerce sivil Kürt, bombardıman ve çatışmalar nedeniyle kenti terk ederek Şehba, Tel Rıfat ve Halep çevresine göç etmek zorunda kaldı. Yerinden edilen nüfusun önemli bir bölümü daha sonra Suriye ordusunun operasyonları ve değişen güvenlik koşulları nedeniyle bir kez daha yer değiştirdi.

Kentte kalan veya geri dönmeye çalışan çok sayıda Kürt aile, evlerine ve tarım arazilerine silahlı gruplar ya da sonradan bölgeye yerleştirilen yeni nüfus tarafından el konulduğunu bildirdi. Uluslararası insan hakları örgütleri ise bölgede zorla mülkiyet devri, yağma, fidye için alıkoyma ve keyfi tutuklamalar gibi uygulamalara dair birçok rapor yayımladı.

Türkiye destekli silahlı gruplar arasında kentteki kontrol ve Kürtlerden el konulan emlak ile tarım arazilerinin paylaşımı nedeniyle zaman zaman silahlı çatışmalar da yaşandı. Çok sayıda raporda Êfrin’in demografik yapısının değiştirildiği, başka bölgelerden getirilen Arap ve Türkmen ailelerin boşalan evlere yerleştirildiği iddia edildi.

Ayrıca kentte Kürt dilinin kamusal alandaki kullanımının ve önceki yerel yönetim kurumlarının büyük ölçüde ortadan kaldırıldığı, yerine Türkiye ile bağlantılı idari yapılar kurulduğu da bildirildi. Türkiye, bölgede yerel meclisler ve güvenlik birimleri üzerinden bir yönetim sistemi kurarken altyapı, eğitim ve sağlık alanlarında da Türkiye kurumlarıyla bağlantılı bir düzen oluşturdu.

Bugün Êfrin, fiilen Türkiye’nin askeri ve idari etkisinin sürdüğü Suriye’nin kuzey bölgelerinden biri olarak varlığını koruyor. Yerinden edilmiş Êfrinlilerin büyük bölümü ise hâlâ geri dönememiş durumda.

“Tapularımız bile çalındı”

Geri dönen ailelerin karşılaştığı tabloyu anlatan örneklerden biri de Mareskê köyünden Abdulkadir Halil’in hikâyesi. Bir zamanlar düzenli, döşeli ve yaşam için gerekli tüm eşyaların bulunduğu evi, 2018’de bölgeden göç etmek zorunda kalmasının ardından defalarca el değiştirdi.

Halil’in evine zaman zaman dışarıdan getirilen Arap yerleşimcilerin, zaman zaman da silahlı grupların el koyduğu belirtiliyor. Ev boşaltıldığında ise içerideki eşyaların yanı sıra kapı, pencere ve elektrik kablolarına kadar pek çok unsurun sökülüp götürüldüğü ifade ediliyor.

Rûdaw’a konuşan Abdulkadir Halil, evinin ve arazilerinin tapularının bile çalındığını söyledi. Halil yaşadıklarını şöyle anlattı:

“Benim adım Abdulkadir Halil, Mareskê köyündenim. Geldim, evim harap olmuş, evde hiçbir şey kalmamış. Yatak odası, misafir odası, mutfak, televizyon, buzdolabı, çamaşır makinesi… Her şeyi götürmüşler. Elektrik kablolarını sökmüşler. Su musluklarını bile çıkarmışlar. Su dinamosunu da götürmüşler. Evde hiçbir şey kalmamış. Şimdi ev boş ama onu onaracak imkânım yok.”

76 yaşındaki Abdulkadir Osman Halil ise evi yaşanamayacak durumda olduğu için eşi Halide Halil ile birlikte yaklaşık bir yıldır Êfrin kent merkezinde kiraladıkları bir bodrum katında yaşadıklarını anlatıyor. Halil, “Êfrin’e geldikten sonra evimin harap olduğunu gördüm. Bir bodrum katında kirada oturuyorum. Avluyu bile yapacak imkânım yok ve siz Êfrin’in durumunu biliyorsunuz” diyor.

Geri dönüşler kırılgan ve sınırlı

Haberde yer alan 400 ailenin dönüşü Türkiye’nin bölgeden çekildiği anlamına gelmiyor. Son dönemde sahada Rojava yönetimi ile Şam arasında yürütülen bazı yerel düzenlemeler ve arabuluculuk girişimleri bu sınırlı geri dönüşlerin önünü açtı.

Şehba bölgesinde yaşayan Êfrinli yerinden edilmişlerin son aylarda karşı karşıya kaldığı güvenlik ve barınma krizi üzerine aşiret temsilcileri, yerel meclisler ve silahlı gruplar arasında çeşitli görüşmeler yapıldı. Bu görüşmeler sonucunda bazı köylere sınırlı sayıda ailenin geri dönmesine izin verilmesi konusunda anlaşmalar ortaya çıktı.

Ancak bu geri dönüşler uluslararası kuruluşların organize ettiği kapsamlı programlar şeklinde değil, çoğunlukla yerel anlaşmalar üzerinden ve parça parça gerçekleşiyor. Dönen ailelerin bir bölümü kendi köylerine değil, görece daha güvenli kabul edilen yerleşimlere yönlendiriliyor.

Birçok evin başkaları tarafından kullanılıyor olması nedeniyle mülkiyet sorunu ise devam ediyor. Bu nedenle geri dönüşler oldukça sınırlı ve kırılgan bir nitelik taşıyor. Yüz binlerce Êfrinli ise hâlâ Şehba, Halep ve Qamişlo çevresinde yaşamayı sürdürüyor.

Bu günün ortaya çıkışı 2013 yılına dayanır. Kürdistan Parlamentosu’nun 10 Mart 2013 tarihinde aldığı kararla 10 Mart’ın “Kürt Milli Kıyafet Günü” olarak kutlanması kabul edilmiştir. Kararın ardından Kürdistan Bölgesi’nde okullar, kamu kurumları ve sosyal etkinliklerde insanlar geleneksel kıyafetleriyle yer almaya başlamıştır. Her yıl özellikle gençler ve öğrenciler bu günün en görünür katılımcıları olur. Okullarda düzenlenen etkinliklerde öğrenciler geleneksel kıyafetleriyle fotoğraflar çeker, kültürel programlara katılır ve bu kıyafetlerin tarihini öğrenir. Kürdistan Bölgesi’ndeki yetkililer de her yıl yayımladıkları mesajlarda bu günün bir kültürel gelenek haline gelmesine dikkat çeker (Kürdistan Parlamentosu arşivleri, 2013).

Bir parlamento kararıyla başlayan gelenek

10 Mart’ın Kürt Milli Kıyafet Günü olarak kabul edilmesi, geleneksel kıyafetlerin kamusal alanda yeniden görünür hale gelmesine katkı sağlamıştır. Kararın ardından yalnızca resmi kurumlar değil, şehir meydanları, üniversiteler ve kültür merkezleri de bu kutlamaların önemli mekânlarına dönüşmüştür. Özellikle genç kuşaklar için bu gün, kültürel mirasla bağ kurmanın sembolik bir yolu olarak görülür. Geleneksel kıyafetler yalnızca geçmişe ait bir unsur olarak değil, güncel bir kültürel ifade biçimi olarak da değerlendirilmeye başlanmıştır.

Her bölgenin kendine özgü bir kıyafeti var

Kürt milli kıyafetlerinin en dikkat çekici yönlerinden biri bölgesel çeşitliliktir. Kürdistan’ın farklı bölgelerinde kıyafetlerin kesimi, kullanılan kumaşlar ve renkler değişiklik gösterebilir. Erkekler arasında yaygın olarak bilinen şal û şapik, Kürt erkek giyiminin en tanınan örneklerinden biridir. Kadın kıyafetleri ise uzun fistanlar, parlak kumaşlar ve çeşitli işlemelerle dikkat çeker. Kemerler, başlıklar ve takılar da kıyafetin önemli parçalarıdır.

Bu kıyafetler yalnızca estetik bir tercih değil, aynı zamanda coğrafyanın ve yaşam biçiminin de bir yansımasıdır. Dağlık bölgelerde kullanılan kumaşlar daha kalın ve dayanıklı olabilirken, bazı bölgelerde renkler ve süslemeler daha belirgin hale gelir. Bu çeşitlilik Kürt toplumunun geniş coğrafyaya yayılan kültürel zenginliğini yansıtır.

Seyyahların hayran kaldığı bir giyim kültürü

Kürt giyim kültürü tarih boyunca birçok seyyah ve araştırmacının da dikkatini çekmiştir. Özellikle 19. yüzyılda bölgeyi ziyaret eden Avrupalı gezginler, Kürtlerin kıyafetlerinin zarif ve renkli olduğunu vurgulamıştır. Antropolojik araştırmalar da bu kıyafetlerde kullanılan renklerin çoğu zaman doğadan ilham aldığını ortaya koyar. Dağların yeşili, güneşin sarısı ve toprağın tonları geleneksel kıyafetlerde sıkça görülür. Bu nedenle Kürt kıyafetleri yalnızca estetik bir unsur olarak değil, aynı zamanda kültürel semboller olarak da değerlendirilir (Bruinessen, Agha, Shaikh and State, 1992).

Kültürel çeşitliliğin görünür olduğu bir gün

10 Mart’taki kutlamalar yalnızca Kürt toplumunun geleneksel kıyafetlerini görünür kılmakla sınırlı değildir. Kürdistan Bölgesi’nde yaşayan farklı halklar da bu etkinliklere katılır. Arap, Türkmen, Ermeni, Keldani ve Süryani toplulukları da kendi geleneksel kıyafetleriyle bu günün etkinliklerinde yer alır. Bu durum 10 Mart’ın aynı zamanda bölgedeki kültürel çeşitliliğin görünür olduğu bir gün olarak değerlendirilmesine yol açar.

Bugün Kürdistan şehirlerinde ve kasabalarında görülen renkli kıyafetler, yüzyıllar boyunca aktarılan bir kültürün canlı bir ifadesi olarak kabul edilir. Geleneksel kıyafetler yalnızca geçmişin bir hatırası değildir. Aynı zamanda bugün yaşayan bir kültürün ve kolektif kimliğin sembolüdür.

Kaynaklar: Kürdistan Parlamentosu Karar Arşivi (2013); Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh and State, 1992; Kürdistan Bölgesi Kültür Bakanlığı yayınları.

Olayın ardından bölgeye çok sayıda güvenlik ekibi sevk edildi.

Güvenlik kordonu oluşturuldu

Yetkililer, İHA’nın düştüğü evin çevresinde geniş güvenlik önlemleri aldı.

Olay yerine giden yollar trafiğe kapatılırken, güvenlik güçleri bölgede inceleme başlattı.

Uzman ekiplerin İHA üzerinde detaylı inceleme yaptığı bildirildi.

Erbil’de patlamalar artıyor

İran’ın ABD ve İsrail saldırılarına karşı misilleme başlatmasının ardından Erbil’de neredeyse her gün patlama sesleri duyuluyor.

Bölgede sık sık hava savunma sistemlerinin devreye girdiği belirtiliyor.

210 İHA saldırısı düzenlendi

Resmi makamlara göre son günlerde Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ne toplam 210 İHA saldırısı düzenlendi.

Bu saldırıların 177’sinin Erbil’i hedef aldığı açıklandı.

İlk etapta Halep ve Haseke başta olmak üzere farklı kentlere göç eden 400 Afrinli aile, evlerine yerleşmek için konvoy halinde yola çıktı. Aileleri uğurlayan isim ise SDG Dış İlişkiler Sorumlusu İlham Ahmed oldu.

400 aile konvoyla yola çıktı

2018 yılında Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) ve Suriye Millî Ordusu (SMO) tarafından başlatılan Zeytin Dalı Harekâtı sonrasında Afrin’den binlerce Kürt aile göç etmek zorunda kalmıştı.

Yeni anlaşma kapsamında ilk kafilede 50 otobüs ve 75 pikap türü araçtan oluşan bir konvoyla toplam 400 aile Afrin’e doğru hareket etti.

Ailelerin dağılımı ise şu şekilde açıklandı:

Cindirês ilçesinden 150 aile

Mabata’dan 150 aile

Şiye kasabasından 100 aile

Konvoya ambulans ve sağlık ekipleri eşlik ediyor

Suriye resmi haber ajansı SANA’ya göre konvoyda insani yardım malzemeleri de bulunuyor.

Ayrıca konvoya Suriye Sivil Savunması’na bağlı ambulanslar ve sağlık ekipleri eşlik ediyor.

Bölgedeki evler boşaltılıyor

Afrin’e geri dönüşlerin başlamasıyla birlikte, daha önce bölgeye yerleştirilen Arap ailelerin büyük bölümünün kendi bölgelerine taşındığı belirtildi.

Bu kapsamda yüzlerce ailenin Şam ve Humus bölgelerine gönderildiği ifade edildi.

Böylece Afrinli ailelerin evlerine dönmesi için uygun zemin oluşturuldu.

Zeytinlikler büyük zarar gördü

Ekonomisi büyük ölçüde zeytinciliğe dayanan Afrin’de son 8 yılda ciddi tahribatlar yaşandığı bildirildi.

Bölgedeki çok sayıda zeytin ağacının silahlı gruplar tarafından kesildiği veya tahrip edildiği aktarıldı.

Şam yönetiminin, halkın uğradığı zararların karşılanması için yeni bir çalışma başlatması bekleniyor.

Geri dönüşlerin devam etmesi bekleniyor

Şam yönetimi ile SDG arasında yapılan anlaşma kapsamında geri dönüşlerin önümüzdeki dönemde devam edeceği bildirildi.

Türkiye sınır hattında bulunan Resulayn ve Tel Abyad bölgelerinin de ilerleyen süreçte geri dönüş yapılacak yerler arasında değerlendirildiği ifade ediliyor.

Mardin’de görev yapan bir polis memuru evinde ölü bulundu. Nusaybin ilçesinde yaşayan 33 yaşındaki Ogün Salurlu, sabah saatlerinde ailesi tarafından yatağında hareketsiz halde bulundu.

Durumun bildirilmesi üzerine olay yerine sağlık ve polis ekipleri sevk edildi.

Sağlık ekipleri hayatını kaybettiğini belirledi

Olay yerine gelen sağlık ekipleri tarafından yapılan kontrolde polis memuru Ogün Salurlu’nun hayatını kaybettiği tespit edildi.

Cenazesi otopsiye gönderildi

Salurlu’nun cenazesi olay yerinde yapılan incelemenin ardından otopsi yapılmak üzere önce Nusaybin Devlet Hastanesi’ne, daha sonra ise Mardin Eğitim ve Araştırma Hastanesi morguna kaldırıldı.

Kalp krizi ihtimali üzerinde duruluyor

İlk değerlendirmelere göre polis memuru Ogün Salurlu’nun kalp krizi geçirerek yaşamını yitirmiş olabileceği ihtimali üzerinde duruluyor.

Olayla ilgili geniş çaplı soruşturma başlatıldı.

Mihemed Şêxo’nun hayatı, sanatı ile kimliği arasındaki kopmaz bağın bir özeti gibidir. 1948 yılında Qamişlo yakınlarındaki Xecokê köyünde dünyaya gelen sanatçı, müzikle çok genç yaşlarda tanıştı. Ancak o dönemde Suriye’de Kürtçe şarkı söylemek, sadece bir sanatsal tercih değil, aynı zamanda siyasi bir meydan okumaydı. Baas rejiminin baskıları altında ezilen halkının sesini duyurmak isteyen Şêxo, bu uğurda defalarca gözaltına alındı ve ağır işkencelerden geçti. Bir defasında Dêrik’te tutuklandığında, parmaklarının ve dilinin kesilmesiyle tehdit edildi. Sanatçının bu tehdide verdiği yanıt, bugün bile dillerde bir destan gibidir: "Eğer parmaklarımı keserseniz, ben de ayak parmaklarımla sazımı çalar, şarkılarımı söylemeye devam ederim."

Mahabad Sürgününden "Ey Felek" İle Yükselen Ses

1970’li yıllar Şêxo için bir arayış ve göç dönemiydi. Beyrut’ta müzik eğitimi alan ve Arap dünyasının dev isimleriyle tanışan sanatçı, kalbinin sesini dinleyerek yönünü her zaman kendi köklerine çevirdi. 1974 yılında Güney Kürdistan’daki peşmerge saflarına katılan Şêxo, Cezayir Anlaşması sonrası yaşanan büyük kırılmanın ardından İran’ın Mahabad kentine geçti. Burada çıkardığı ilk kaseti "Ey Felek", sadece bir müzik albümü değil, bir devrin kapanışının ve halkın yaşadığı hayal kırıklığının feryadıydı. Mahabad’da bulunduğu süre boyunca Sorani lehçesinde de eserler vererek, sınırları ve lehçeleri müziğiyle birleştirdi. İran rejiminin onu Azerbaycan sınırına sürgün etmesi bile, onun üretim şevkini kıramadı; orada kaldığı sürede Farsçayı öğrenerek kültürel birikimini daha da derinleştirdi.

Makamların Efendisi ve Toplumsal Acıların Tercümanı

Mihemed Şêxo’nun müziği, sadece lirik bir anlatıdan ibaret değildir. O, Kürt müziğine Şir Arban, Acem, Nihavent gibi klasik makamları ustalıkla entegre ederek, halk müziğini modern bir çizgiye taşıdı. Eserlerinde sadece bireysel bir aşkı değil, toprağına duyduğu derin tutkuyu ve halkının çektiği kederi işledi. "Azade Şêrîn" ve "Ay Lê Gulê" gibi eserleri, dönemin direniş sembollerine adanmış birer nişane niteliğindedir. Mazlum Doğan gibi figürler için seslendirdiği şarkılar, onun sanatının ne denli politik ve toplumsal bir bilinçle örüldüğünü gösterir. Sanatçı için sazı bir silah, sesi ise karanlığı delen bir ışıktı. 1983 yılında tekrar Rojava’ya döndüğünde, evinin bir odasını stüdyoya çevirerek üretimini sürdürmeye çalışsa da, Baas rejiminin baskıları hayatının son anına kadar peşini bırakmadı.

Vasiyetiyle Yaşayan Ölümsüz Bir Miras

9 Mart 1989 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucu hayata gözlerini yuman Mihemed Şêxo, Qamişlo’da on binlerce kişinin katıldığı tarihi bir törenle uğurlandı. Hîlaliye Mezarlığı’nda toprağa verilen sanatçı, ölmeden önce sevenlerine bıraktığı vasiyetinde "Öldüğümde beni herkes gibi gömmeyin, mezarımı dağların gölgesine yapın ve her Mart ayında beni uyandırın ki halkımın yasını tutayım" demiştir. Bugün Qamişlo’da onun adını taşıyan kültür merkezi, bu vasiyetin bir parçası olarak yeni nesillere müzik eğitimi vermeye devam ediyor. Onun sesi, yasaklı olduğu yıllarda elden ele dolaşan gizli kasetlerden, bugün dijital platformlarda milyonlarca dinleyiciye ulaşıyor. Mihemed Şêxo, fiziksel olarak aramızda olmasa da, "milyonların dilindeki eserleriyle" Kürdistan’ın kalbinde atmaya devam eden bir nabızdır.

Rojhilat Kürdistanı’nın Merîwan kentinde 5 Mayıs 1958’de dünyaya gelen Merziye Ferîqî, Kürt müziğinin en güçlü kadın seslerinden biri olarak hafızalara kazındı. Asıl adı Merziye Şehab Abdullah olan sanatçı, daha çocukluk yıllarında müziğe duyduğu ilgiyle dikkat çekiyordu.

Henüz dokuz yaşındayken okul etkinliklerinde şarkı söylemeye başladı. O dönem İran’da Kürtçe kamusal alanda neredeyse tamamen yasaklıydı. Üstelik bir kız çocuğunun sahneye çıkması da toplumsal baskıyla karşılanıyordu. Buna rağmen Merziye’nin sesi kısa sürede çevresinde tanınmaya başladı. İlk yıllarında Farsça şarkılar söyledi. Bunun nedeni yalnızca müzikal tercih değildi; Kürtçe şarkı söylemenin önündeki politik engellerdi. Ancak ilerleyen yıllarda kendi diline yönelerek müziğini Kürtçe eserlerle şekillendirdi. Bu karar, onun sanat hayatında belirleyici bir dönüm noktası oldu.

Merîwan’daki okul yıllarının ardından eğitimini sürdürmek için Sine’ye gitti. Burada öğretmenlik eğitimi aldı ve bir süre öğretmen olarak çalıştı. Ancak müzik, hayatında giderek daha fazla yer kaplıyordu. Sahneye çıkmaya başlamasıyla birlikte öğretmenlik ile sanat arasında zor bir tercih yapmak zorunda kaldı. 1970’lerin sonuna gelindiğinde Merziye Ferîqî artık yalnızca yerel bir ses değildi. Sine’deki müzik çevreleri içinde tanınan bir sanatçıya dönüşüyordu.

Devrim yılları, tutuklama ve kırılma

1970’lerin sonu İran için büyük bir politik dönüşüm dönemiydi. Ülkede büyüyen toplumsal hareketler ve protestolar 1979 İran Devrimi’ne giden süreci hızlandırdı. Bu çalkantılı dönemde birçok sanatçı ve aydın gibi Merziye Ferîqî de siyasi baskıyla karşı karşıya kaldı.

1978 yılında Kürt müziğinin önemli isimlerinden Nasır Rezazî ile evlendi. Bu evlilik hem kişisel hem de sanatsal hayatında yeni bir sayfa açtı. Çift kısa süre içinde Kürt müzik çevrelerinde birlikte anılan bir ikiliye dönüştü. Ancak devrim süreci beraberinde ağır baskılar getirdi. Merziye Ferîqî, siyasi faaliyetlere katıldığı gerekçesiyle tutuklandı. Serbest bırakıldığında ise öğretmenlik yapma hakkı elinden alınmıştı. Bu dönem onun hayatında önemli bir kırılma yarattı. Bir yandan sanatını sürdürmek istiyor, diğer yandan Kürt toplumunun yaşadığı politik baskının ortasında yaşamaya çalışıyordu.

İran’da yeni kurulan yönetimin Kürt bölgelerine yönelik operasyonları yoğunlaştıkça, sanat ve günlük yaşam giderek daha zor hale geldi. Birçok Kürt aydın gibi Merziye Ferîqî de şehirlerde kalamayacak hale geldi.

Dağlarda söylenen şarkılar

1980’lerin başında Merziye Ferîqî’nin hayatı yeni bir yön aldı. İran rejiminin Kürt kentlerine yönelik operasyonları genişledikçe o ve eşi şehirleri terk etmek zorunda kaldı. Bu süreçte Kürt siyasi hareketinin önemli yapılarından biri olan Komala ile birlikte pêşmerge saflarında yer aldı. Bu dönem onun hayatında hem politik hem sanatsal açıdan en dikkat çekici evrelerden biri oldu. Dağlarda yaşanan zorlu koşullara rağmen müzikten vazgeçmedi. Aksine, bu dönemde ürettiği eserler geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı. Pêşmerge kamplarında ve dağ köylerinde kaydedilen şarkıları, radyo yayınları aracılığıyla Kürt coğrafyasının farklı bölgelerine yayıldı.

Bu yıllarda seslendirdiği “Pêşmerge” adlı eser, kısa sürede Kürt toplumunda en çok bilinen marşlardan biri haline geldi. Aynı zamanda bu marşı söyleyen ilk kadın sanatçılardan biri olması, Merziye Ferîqî’yi Kürt müziğinde özel bir yere taşıdı. Müzik onun için yalnızca sahneyle sınırlı değildi. Şehir, dağ, köy ya da radyo stüdyosu… Nerede olursa olsun şarkı söylemeye devam etti. Bu yönüyle onun müziği coğrafyaya bağlı olmayan bir ifade biçimine dönüştü. Şarkılarında yalnızca politik temalar yoktu. Aşk, sürgün, özlem ve kadınların yaşadığı eşitsizlikler de eserlerinde sık sık yer buldu.

Sürgünde büyüyen bir ses

1980’lerin ortasında Merziye Ferîqî ve ailesi İran’dan ayrılmak zorunda kaldı. 1985 yılında İsveç’e göç etti. Bu göç, hayatında yeni bir sürgün döneminin başlangıcıydı. Ancak Avrupa’daki yıllar onun sanatını daha geniş bir kitleyle buluşturdu.

İsveç’te yaşadığı dönemde konserler vermeye devam etti. Kürt diasporasının yoğun olduğu Avrupa kentlerinde sahne aldı. Uydu televizyonlarının yaygınlaşmasıyla birlikte sesi Kürt coğrafyasının farklı bölgelerine yeniden ulaşmaya başladı. Özellikle Med TV ve daha sonra kurulan Kürt televizyonlarında yayımlanan programlar sayesinde Merziye Ferîqî’nin eserleri geniş bir izleyici kitlesi tarafından tanındı. Televizyonda kadın hakları odaklı programlara katıldı ve Kürt kadınlarının toplumsal sorunlarını gündeme taşıdı.

Aynı zamanda İsveç’te çocuk hakları ve kadın hakları çalışmalarına da katıldı. Bu faaliyetler onun yalnızca bir sanatçı değil, aynı zamanda toplumsal meselelerle ilgilenen bir figür olarak görülmesini sağladı. Bu yıllarda kaydettiği şarkılar arasında sürgün temasını işleyen eserler dikkat çekti. Özellikle “Be To” adlı parça, sürgünde yaşayan Kürtlerin memleket özlemini anlatan en bilinen şarkılardan biri haline geldi.

Kısa ama derin bir hayat

Merziye Ferîqî üç çocuk annesiydi: Dilnya, Kardo ve Mêrdîn. Sanat hayatı boyunca hem annelik hem de müzik kariyerini birlikte sürdürmeye çalıştı. Şarkılarında sık sık kadınların yaşadığı toplumsal baskıları dile getirdi. Ataerkil toplum yapısına karşı eleştirel bir dil kullandı. Bu yönüyle yalnızca müzikal bir figür değil, aynı zamanda kadın özgürlüğü konusunda söz söyleyen bir sanatçı olarak da tanındı. 18 Eylül 2005’te İsveç’in Stockholm kentinde geçirdiği bir ameliyatın ardından 47 yaşında hayatını kaybetti. Ölümü Kürt müzik çevrelerinde büyük bir boşluk olarak değerlendirildi. Vasiyeti memleketi Merîwan’a defnedilmekti. Ancak bu talep gerçekleşmedi. Cenazesi Kürdistan Bölgesi’ne götürüldü ve Süleymaniye’deki Girê Şehîdan Mezarlığı’na defnedildi.

Bugün Merziye Ferîqî’nin adı Kürt müzik tarihinde önemli bir yerde duruyor. Onun sesi yalnızca Rojhilat’ta değil, Kürdistan’ın dört farklı parçasında tanınan bir ses haline geldi. Aradan geçen yıllara rağmen şarkıları hâlâ dinlenmeye devam ediyor. Dağlarda kaydedilen eski kasetlerden, diaspora konserlerine kadar uzanan bu müzik yolculuğu, Kürt müziğinde güçlü bir kadın sesinin bıraktığı iz olarak hatırlanıyor.

“Şu ana kadar belirli hedefler vuruldu”

İran Savunma Konseyi tarafından yapılan açıklamada, şimdiye kadar gerçekleştirilen saldırıların yalnızca belirli hedeflere yönelik olduğu ifade edildi.

Açıklamada şu ifadeler yer aldı:

“Şu ana kadar bölgede yalnızca ABD, İsrail ve ayrılıkçı gruplara ait karargahlar hedef alınmıştır.”

Barzani, bölgede yaşanan gerilimin yeni krizlere yol açmaması gerektiğini vurgulayarak tüm sorunların barışçıl yöntemlerle çözülmesi çağrısında bulundu.

“Bölge zor bir dönemden geçiyor”

Mesud Barzani’nin ofisinden yapılan yazılı açıklamada, Ortadoğu’daki gelişmelerin yakından takip edildiği ifade edildi.

Barzani açıklamasında, bölgenin “karmaşık ve hassas bir dönemden” geçtiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:

“Bölgedeki tüm sorun ve anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözüme kavuşturulmasını temenni ediyoruz. Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin savaştan, felaketlerden ve acılardan uzak kalması ve korunması için elimizden geleni yapmaya devam edeceğiz.”

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan açıklamasında, yaşanan olaylarda hayatını kaybedenler ve yaralananların aileleriyle dayanışma içinde olduklarını belirtti.

“Cesur ve onurlu Kürdistan halkına teşekkür ediyorum”

Pezeşkiyan mesajında Kürt halkının gösterdiği dayanışmaya dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

“Bu tarihi günlerde İran’ın yanında duran cesur ve onurlu Kürdistan halkına teşekkür ediyorum. Yaşanan olaylarda hayatını kaybedenlerin ve yaralananların ailelerinin acısını paylaşıyorum.”

Güvenlik güçlerine ayrılıkçılıkla mücadele çağrısı

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, açıklamasında güvenlik güçlerinin sorumluluğuna da değinerek valilikler ve güvenlik birimlerinin kamu düzenini korumakla yükümlü olduğunu belirtti.

Pezeşkiyan, silahlı güçlerin her türlü ayrılıkçı hareketle kararlı biçimde mücadele etmeye devam edeceğini vurguladı.

Ayaklanmanın Sosyopolitik Zemini ve İlk Kıvılcım

1991 yılının başlarında müttefik güçlerin müdahalesiyle Kuveyt’ten çekilmek zorunda kalan Irak ordusu, lojistik ve moral açısından büyük bir gerileme yaşadı. Bu otorite boşluğu, 1980’li yıllar boyunca Enfal Operasyonları ve Halepçe Katliamı gibi ağır süreçlerden geçen bölge halkı için kitlesel bir harekete geçme fırsatı sundu. 5 Mart sabahı Ranya halkı ve yerel unsurlar, hükümet binalarını ve güvenlik karargahlarını kontrol altına alarak ayaklanmanın ilk aşamasını gerçekleştirdi. Ranya’da sağlanan bu kontrol, kısa sürede diğer kentlere yayılan bir domino etkisine dönüştü.

Şehirlerin Kurtuluşu ve Askeri Hareketlilik

Ranya’daki başarıyı takip eden günlerde, 7 Mart’ta Süleymaniye kent merkezinde kontrol sağlandı. Kentin en önemli güvenlik üssü olan Emnesureke’nin düşmesiyle birlikte ayaklanma Erbil’e yöneldi. 11 Mart’ta Erbil, 13 Mart’ta ise Duhok ve Zaho rejim güçlerinden temizlendi. Ayaklanma, 20 ve 21 Mart tarihlerinde Kerkük’ün ele geçirilmesiyle en geniş sınırlarına ulaştı. Bu iki haftalık süreçte, Baas rejiminin bölgedeki idari ve askeri varlığı büyük oranda sona erdi.

Karşı Operasyon ve Büyük Göç

Mart ayının sonlarına doğru Irak ordusu, güneydeki Şii isyanlarını bastırdıktan sonra ağır silahlar ve hava desteğiyle kuzeye yönelik kapsamlı bir operasyon başlattı. 27 Mart’ta Kerkük’ün yeniden rejim kontrolüne geçmesiyle başlayan bu süreç, büyük bir sivil kaçışına yol açtı. Sistematik bir katliamla karşılaşma korkusu yaşayan yaklaşık 1,8 milyon kişi, Türkiye ve İran sınırındaki dağlık bölgelere doğru hareket etti. Modern tarihin en hızlı göç dalgalarından biri olarak kayıtlara geçen "Koweç" süreci, açlık ve zorlu kış şartları nedeniyle binlerce sivilin hayatını kaybetmesine neden olurken, dünya kamuoyunun dikkatini bölgedeki insani krize çekti.

Uluslararası Müdahale ve Güvenli Bölge İlanı

Sınırlarda yaşanan insani trajedinin yönetilemez hale gelmesi üzerine Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi harekete geçti. 5 Nisan 1991 tarihinde kabul edilen 688 sayılı karar, Irak’ın kendi sivil nüfusuna yönelik baskısını uluslararası barışa tehdit olarak tanımladı. Fransa, İngiltere ve Türkiye’nin diplomatik çabalarıyla şekillenen bu karar doğrultusunda, 36. paralelin kuzeyi Irak uçuşlarına yasaklanarak "Güvenli Bölge" statüsüne kavuşturuldu. Huzur Operasyonu (Operation Provide Comfort) kapsamında başlatılan askeri koruma kalkanı, göç eden kitlelerin köylerine geri dönmesini sağlarken, bölgenin Bağdat’tan fiilen kopuş sürecini başlattı.

Kurumsallaşma ve Federal Statüye Geçiş

1991 yılının sonbaharında Bağdat hükümetinin tüm idari personeli ve maaş ödemelerini bölgeden çekmesiyle ortaya çıkan yönetim boşluğu, yerel kurumların inşasını zorunlu kıldı. Bu doğrultuda 19 Mayıs 1992 tarihinde bölgenin ilk demokratik parlamento seçimleri yapıldı. Seçimlerin ardından kurulan Kürdistan Parlamentosu, 4 Ekim 1992 tarihinde aldığı kararla Irak içerisinde federal bir yönetim yapısını benimsediğini dünyaya ilan etti. Bu siyasi irade, 2003 yılında Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinin ardından hazırlanan 2005 Irak Anayasası’nın 117. maddesiyle tescil edilen federal yapının meşruiyet zeminini oluşturdu.

Raperîn, bugün sadece askeri bir başarı olarak değil, bir halkın yerel bir isyan hareketinden uluslararası hukukun tanıdığı siyasi bir özneye evrilme süreci olarak değerlendiriliyor. 5 Mart 1991’de Ranya sokaklarında başlayan bu hareketin 35. yılında, elde edilen anayasal haklar ve kurumsal yapı, o dönemdeki sivil ve siyasi iradenin en somut mirası olarak varlığını koruyor.

Görev süresi iki ay daha uzatıldı

İçişleri Bakanlığı tarafından 4 Kasım 2024’te Mardin Büyükşehir Belediyesi’ne kayyım atanmıştı. Bakanlık kaynaklarından edinilen bilgilere göre, kayyımın görev süresi yeni bir kararla iki ay daha uzatıldı.

Gerekçe olarak dava süreci gösterildi

Uzatma kararına gerekçe olarak, belediyenin eski eşbaşkanı Ahmet Türk hakkında Kobani Davası kapsamında verilen 10 yıllık hapis cezasının istinaf sürecinde bulunması gösterildi.

Yetkililer, hukuki sürecin devam etmesi nedeniyle mevcut uygulamanın sürdürülmesine karar verildiğini belirtti.

Kazayı görenlerin 112 Acil Çağrı Merkezi’ne haber vermesi üzerine olay yerine sağlık ve polis ekipleri sevk edildi.

Yaralı sürücü, sağlık ekiplerinin olay yerindeki ilk müdahalesinin ardından hastaneye kaldırıldı.

Kazayla ilgili inceleme başlatıldı.