Britanya ve bazı Avrupa ülkeleri, Rus muhalif lider Aleksey Navalni’nin zehirli ok kurbağalarında bulunan “epibatidin” adlı toksinle öldürüldüğünü 2025 Eylül ayında açıkladı. Navalni, 2024 Şubat’ta Rusya’da tutuklu bulunduğu cezaevi hücresinde ölü bulunmuştu. Rusya iddiaları “uydurma” olarak niteledi.
Navalni, Rusya’da “kara para aklama ve terörizmin finansmanı” suçlamalarıyla tutuklu yargılanıyordu. Eşi Yulia Navalnaya, Eylül 2025’te yaptığı açıklamada, iki ülkede analiz edilen kaçak örneklerin “öldürülme bulguları içerdiğini” ifade etti. Avrupa tarafı, toksinin kaynağı ve niteliğine ilişkin teknik değerlendirmelerin paylaşıldığını bildirdi.
Epibatidin nedir?
Toksikoloji uzmanı Jill Johnson, BBC Rusça servisine verdiği demeçte epibatidinin, Ekvador’da yaşayan zehirli ok kurbağalarının derisinden izole edilen doğal bir nörotoksin olduğunu söyledi. Johnson, maddenin morfinden “200 kat daha güçlü” olduğunu belirtti.
Epibatidin, Güney Amerika’da vahşi doğadaki bazı türlerde doğal olarak bulunabiliyor; ayrıca laboratuvar ortamında sentezlenebiliyor. Avrupa’nın açıklamasına göre esaret altındaki kurbağalar toksini üretemiyor ve bu nedenle Rusya’da doğal dolaşımı bulunmuyor. Toksin, ağrı kesici geliştirme çalışmalarında araştırılsa da yüksek toksisitesi nedeniyle klinik kullanım görmüyor.
Vücutta nasıl etki ediyor?
Johnson’a göre epibatidin, sinir sistemindeki nikotinik reseptörleri aşırı uyarıyor. Bu durum kas seğirmesi, felç, nöbet, kalp atış hızında yavaşlama ve solunum yetmezliğine yol açabiliyor.
University of Leeds Çevre Toksikolojisi Profesörü Alastair Hay, zehirlenen kişilerin “boğulma sonucu” hayatını kaybettiğini ve kanda tespit edilmesinin “kasıtlı verilmiş olabileceğine işaret ettiğini” söyledi.
Toksin nerede bulunuyor?
Johnson, epibatidinin son derece nadir olduğunu ve yalnızca belirli bir coğrafi bölgede eser miktarda bulunduğunu ifade etti. Açıklamalarda anılan türün, Ekvador ve Peru’ya özgü Epipedobates anthonyi olduğu belirtildi.
Uzmanlara göre kurbağalar, doğru alkaloidleri içeren besinlerle beslendiğinde toksini üretip derilerinde biriktiriyor. Beslenme değiştiğinde rezervler tükeniyor. Johnson, “İnsanları zehirlemek için son derece nadir bir yöntem. Bilinen diğer epibatidin vakaları laboratuvar ortamında ve ölümcül olmayan düzeydeydi” dedi.
Navalni’nin ölümü, daha önce de uluslararası gerilime yol açmıştı. Moskova yönetimi son iddiaları reddederken, Avrupa tarafı analiz sonuçlarının bağımsız incelemeye açık olduğunu bildirdi.
