Birleşik Metal-İş Sınıf Araştırmaları Merkezi (BİSAM) tarafından yayımlanan rapor, yüzde 27 artışla 28 bin 75 TL olarak belirlenen asgari ücretin, hayat pahalılığı karşısında temel ihtiyaçları karşılamaktan uzak kaldığını ortaya koydu. Rapora göre asgari ücretli bir hane, mevcut gelirle ayın yalnızca dokuz gününde yeterli beslenebiliyor.
BİSAM hesaplamalarına göre dört kişilik, tek maaşlı bir ailenin insani koşullarda beslenebilmesi için günlük gıda bütçesi 267 TL olmalı. Bu tutar, kişi başı öğün başına 22 TL’ye denk geliyor. Raporda, bu bütçenin güncel piyasa koşullarında bir simit ve bir bardak çay almaya dahi yetmediği ifade edildi. Mevcut asgari ücretle, hanelerin ayın kalan 21 gününde “açlık sınırı” altında yaşamak zorunda kaldığı belirtildi.
Kira maaşı yutuyor
Raporda barınma giderleri, asgari ücretlinin en ağır yükü olarak öne çıktı. Türkiye genelinde 80 metrekarelik bir konutun ortalama kirası 18 bin 400 TL olarak hesaplandı. Zorunlu fatura giderlerinin ardından asgari ücretlinin kiraya ayırabileceği tutarın 6 bin 873 TL’de kaldığı kaydedildi. Buna göre, bir çalışanın kirasını ödeyebilmesi için maaşının yaklaşık yüzde 65’inden fazlasını barınmaya ayırması gerekiyor.
Eğitim ve ulaşım “lüks”
Sosyal devletin temel kalemleri arasında yer alan eğitim ve ulaşım da raporda dikkat çekilen başlıklar arasında yer aldı. İstanbul’da aylık toplu taşıma abonmanının 2 bin 748 TL olduğu, dört kişilik bir ailenin toplam ulaşım bütçesinin ise 2 bin 838 TL’de kaldığı belirtildi. Bu tutarın, ailede yalnızca bir kişinin ulaşım kartı almasına yettiği ifade edildi. Çocuk başına aylık eğitim bütçesi ise 67 TL olarak hesaplandı; bu miktarın temel kırtasiye giderlerini dahi karşılamadığı vurgulandı.
Sekiz yılda sert erime
Raporda, iktisatçı Mahfi Eğilmez’in verilerine atıfla, 2017’den bu yana temel gıda fiyatlarındaki artışa da yer verildi. Buna göre yoğurt fiyatları yüzde 3.900, salça yüzde 3.454, ayçiçek yağı ise yüzde 3.118 oranında arttı. 2017’de 297 TL olan temel ihtiyaç sepetinin 2025 sonunda 6 bin 100 TL’ye yükseldiği belirtildi.
BİSAM raporunda, asgari ücretin fiilen “ortalama ücret” haline geldiği, çalışanların ekonomik büyümeden pay alamadığı ifade edilerek, mevcut ücret düzeyinin insan onuruna yaraşır bir yaşam için yetersiz olduğu savunuldu. Raporda, asgari ücretin temel ihtiyaçları karşılayacak seviyede yeniden düzenlenmesi çağrısı yapıldı.