Yeni Adalet Bakanı Akın Gürlek kürsüye davet edilmeden önce muhalefet sıralarından yükselen itirazlar, kısa sürede Genel Kurul’un ortasına yayıldı. Gürlek kürsüye yöneldiğinde bu kez iktidar ve muhalefet milletvekilleri kürsü etrafında karşı karşıya geldi. İtişmelerin yumruklaşmaya dönüşmesi üzerine oturuma ara verildi. Aranın ardından Gürlek, iktidar sıralarının oluşturduğu bir çember içinde yemin ederken muhalefet sıralarından yuhalamalar yükseldi.
Yaşananlar, TBMM’nin “kavga”, “arbede”, “yumruk” ve “silah” başlıklarıyla anılan uzun tarihine yeni bir sayfa daha ekledi.
Paylaşılan arşiv kupürlerinde, 1925’te Meclis koridorunda vurulan Halit Paşa’ya ilişkin gazete sayfası; 1989’da kuliste vurulan Abdurrezak Ceylan’la ilgili “Meclis kana bulandı” manşetleri; 2001’de Fevzi Şıhanlıoğlu’nun hayatını kaybettiği kavgayı “Öldüren kavga” başlığıyla veren Milliyet kapağı yer alıyor.
TBMM’de ilk ölüm: 9 Şubat 1925’te koridorda silah sesleri
TBMM tarihinde ölümle sonuçlanan ilk büyük olay 9 Şubat 1925’te yaşandı. Elazığ Mebusu Hüseyin Bey’in veterinerlerle ilgili rapor için imza topladığı sırada, Ardahan Mebusu Halit Paşa (Karsıalan) ile tartışma çıktığı; tartışmanın büyümesiyle koridorda silahların çekildiği aktarılıyor. Halit Paşa, 14 Şubat 1925’te hayatını kaybetti.
“Deli Halit Paşa Meclis koridorunda nasıl vuruldu” başlıklı kupür, olayın arşiv anlatımını ve dönemin Meclis görüntülerini yansıtıyor.
29 Mart 1989: Abdurrezak Ceylan vuruldu, Meclis ikinci kez “kana bulandı”
1925’ten 64 yıl sonra TBMM bu kez kuliste silahlı bir kavga ile sarsıldı. 29 Mart 1989’da Siirt milletvekilleri arasındaki tartışmada silahların çekildiği, kavgayı ayırmak isteyen DYP Siirt Milletvekili Abdurrezak Ceylan’ın tek kurşunla vurularak hayatını kaybettiği kayıtlara geçti. Olay sonrası ANAP Siirt Milletvekili İdris Arıkan hakkında yargılama yapıldığı ve mahkûmiyet kararı verildiği belirtildi.
“Meclis’te cinayet” ve “Meclis kana bulandı” manşetli gazete kapakları, olayın kamuoyuna yansımasını gösteriyor.
30 Ocak 2001: Silahsız ölüm; yumruk sonrası kalp krizi
TBMM’de üçüncü ölüm olayı bu kez silahla değil, yumruklaşmanın ardından geldi. 30 Ocak 2001’de içtüzük değişikliği görüşmeleri sırasında Genel Kurul’da çıkan arbedede DYP Şanlıurfa Milletvekili Fevzi Şıhanlıoğlu’nun darp edildiği, kısa süre sonra fenalaşarak hayatını kaybettiği aktarıldı. Olay, Meclis’te fiziksel şiddetin ölümcül sonuç doğurabileceğini gösteren vakalar arasında anılıyor.
Milliyet’in “Öldüren kavga” manşetli kapağı, tartışma ve arbede anına ait kareleri içeriyor.
Çok partili dönemden 2010’lara: Çantalar, sıralar, “linç” manşetleri
TBMM’de şiddet yalnızca ölümle sonuçlanan olaylarla sınırlı kalmadı. Arşivlerde öne çıkan bazı dönüm noktaları şöyle:
-
15 Mayıs 1954: CHP’li Sırrı Atalay’ın konuşması sonrası DP’li milletvekilleriyle arbede; basında “boks maçı” benzetmeleri.
-
25 Şubat 1958: “Çantalar havada uçuştu, sıralar parçalandı” anlatımlarıyla geçen toplu kavga; üç sıranın kırıldığı tespiti.
-
21 Şubat 1968: İçişleri bütçesi görüşmelerinde TİP’li vekillere yönelik saldırı; Çetin Altan ve Yunus Koçak’ın darp edildiği, Koçak’ın ağır yaralandığına dair haberler.
Yakın dönem örnekleri: Dokunulmazlık, sistem değişikliği ve bütçede kavga
2010’lu yıllardan itibaren Meclis’teki gerilim, anayasa değişiklikleri ve bütçe görüşmeleri sırasında sıklaşan arbedelerle gündeme geldi. Metinde öne çıkan başlıklar arasında 2016’da dokunulmazlık düzenlemesi görüşmelerindeki kavgalar, 2017 anayasa değişikliği sürecinde “burun kırma” ve “ısırılma” iddiaları, 2021 ve 2022 bütçe oturumlarındaki yumruklaşmalar ile 2024 Can Atalay oturumundaki saldırı yer aldı.
TBMM’de şiddet tartışması yeniden alevlendi
Akın Gürlek’in yemin töreni sırasında yaşanan arbede, “TBMM’de kavga”, “Meclis’te yumruklaşma”, “TBMM’de şiddet” başlıklarını yeniden gündeme taşıdı. Arşiv örnekleri, Meclis’te şiddetin dönem dönem farklı biçimler alsa da tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.
Bu tablo, Meclis’in “müzakere ve denetim” işlevi üzerinden siyasal kültür tartışmalarını da yeniden açtı. Olaylara ilişkin disiplin ve yaptırım süreçleri, TBMM Başkanlığı ve parti gruplarının atacağı adımlara göre netleşecek.
