Milli İstihbarat Teşkilatı, kamuoyunda “Arabistanlı Lawrence” olarak bilinen İngiliz casus Thomas Edward Lawrence hakkında Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti tarafından 23 Eylül 1929 tarihinde kaleme alınan bir istihbarat belgesini yayımladı. Belgede, Lawrence’ın Mısır, Suriye, Filistin ve Irak’ta farklı kimlik ve kıyafetlerle yürüttüğü faaliyetler yer aldı.
Paylaşılan yazı; dönemin Büyük Erkan-ı Harbiyye Reisliği, Dahiliye ve Hariciye vekaletlerine gönderilmişti. Belgede, Lawrence’ın “Şeyh Aptullah” ve “Yakos İskinazi” gibi müstear isimlerle, kimi zaman Müslüman din adamı, kimi zaman Musevi hahamı kılığında bölgede propaganda yaptığı iddia ediliyor.
Bölgedeki faaliyetler
Belgede, Lawrence’ın Kudüs’te bulunduğu dönemde Müslüman ve Yahudi topluluklara “zehirli telkinlerde” bulunduğu; Filistin’deki çatışma ortamının hazırlanmasında rol aldığı ileri sürülüyor. Yazıda ayrıca, İngiliz istihbarat çevrelerinin Filistin ve Mısır politikaları, Sudan üzerinden planlandığı iddia edilen karışıklıklar ve dönemin İngiliz hükümetine yönelik değerlendirmeler de yer alıyor.
Tarihsel arka plan
1888 doğumlu Lawrence, Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’ne karşı yürütülen Arap ayaklanmasındaki rolüyle tanınmıştı. Hayatı kitaplara ve filmlere konu olan Lawrence, 19 Mayıs 1935’te Britanya’da geçirdiği motosiklet kazası sonrası 46 yaşında hayatını kaybetmişti.
MİT’in yayımladığı belge, Türkiye’nin erken Cumhuriyet dönemindeki istihbarat yaklaşımına ve Orta Doğu’daki güç mücadelelerine dair tarihsel bir kaynak olarak değerlendiriliyor.