Bir Başkadır Benim Memleketim olarak hafızalarımıza yerleşen şarkının hikâyesi, pek çok kişinin sandığı gibi sadece Türkiye’de doğmuş bir eser değil. Asıl kökeni, 20. yüzyıl Avrupa’sına ve Yahudi müzik geleneğine dayanıyor.
1972 yılında caz ve pop tarzında Türkiye’de caz müzisyeni ve vokalist Ayten Alpman tarafından seslendirilen parça, Türkçe sözleriyle büyük ilgi gördü. Bu Türkçe sözleri ise dönemin ünlü şarkı sözü yazarı Fikret Şeneş kaleme aldı.
Ancak şarkının melodik ve tematik kökleri çok daha gerilere, Yidiş diline uzanıyor. “Bir Başkadır Benim Memleketim”in melodisinin temeli, Yidişçe “Der Rebbe Elimelekh” (veya benzeri biçimlerde) olarak bilinen geleneksel bir Yahudi ezgisine dayanıyor. Bu eser, Aşkenazi Yahudi müzik damarının güçlü örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
Türkçe Uyarlama ve Toplumsal Kabul
Ayten Alpman’ın seslendirdiği Türkçe versiyon ilk çıktığında büyük bir ilgi görmedi. Ancak 1974’teki Kıbrıs Barış Harekatı sırasında TRT kanallarında sık sık çalınmasıyla şarkı geniş kitlelere ulaştı ve toplum içinde millî duygularla özdeşleşti. Böylece eser, zaman içinde adeta gayri resmi bir milli marş niteliği kazandı.
Şarkının caza yakın pop düzenlemesi ve duygusal sözleri, özellikle o dönemin siyasal ve toplumsal atmosferiyle birleşince güçlü bir tarihsel bağ kurdu ve nesiller boyunca yaşamaya devam etti.
Moşe Nadir Kimdir?
Asıl şarkının sözlerinin dayandığı kişi, Moşe Nadir, gerçek adıyla Yitzchak Rayz olan bir Yidiş ozanı ve yazarıdır. Nadir, 1885’te doğmuş ve 20. yüzyılın ilk yarısında Yidiş edebiyat ve müzik kültüründe eserler üretmiş bir figürdür.
Nadir’in eserleri, 1900’lerin başında Doğu Avrupa Yahudilerinin yaşadığı zorlukları, kültürel hafızayı ve arzularını dile getiren halk ezgileri olarak geniş yankı buldu. Der Rebbe Elimelekh gibi parçalar, zaman içinde çeşitli yorumlarla farklı sanatçılar tarafından da seslendirildi ve dünya müzik sahnesinde yer buldu.
