İnsan Hakları Derneği (İHD) Hatay Şubesi, Türkiye genelinde eş zamanlı olarak yapılan basın açıklamaları kapsamında Hatay’da kamuoyuna seslendi. Açıklama, İHD Hatay Şube Eş Başkanı Mürsel Tonguç Salmanoğlu tarafından okundu. Açıklamada, Türkiye’nin Kürt meselesinin demokratik ve barışçıl çözümü açısından önemli ancak belirsizlikler barındıran bir süreçten geçtiği ifade edildi.
İHD tarafından yapılan değerlendirmede, 1 Ekim 2024 tarihinde başlayan sürecin, PKK’nin silah bırakma ve kendini feshetme kararıyla yeni bir aşamaya evrildiği belirtilerek, silahların susmasının toplumda memnuniyet yarattığı kaydedildi. Bununla birlikte, çatışmalı ortamın sona ermesinin yaşam hakkı ihlallerini azaltması açısından önemli olduğu ancak tek başına kalıcı barış için yeterli olmadığı vurgulandı.
Hukuki reform vurgusu ve geçmiş süreç hatırlatması
Açıklamada, kalıcı barışın sağlanabilmesi için müzakere süreçlerinin hukuki güvenceye kavuşturulması gerektiği belirtildi. Hukuki reformlarla desteklenmeyen süreçlerin kalıcı sonuçlar doğurmadığı ifade edilirken, 2013–2015 yılları arasında yürütülen çözüm sürecinin başarısızlıkla sonuçlanmasında gerekli yasal ve idari düzenlemelerin hayata geçirilmemesinin etkili olduğu hatırlatıldı.
İHD, dünya örneklerine de atıfta bulunarak, yasal zemine oturtulmayan barış süreçlerinin kesintiye uğrama ve geriye dönüş riski taşıdığına dikkat çekti. Açıklamada, mevcut sürecin de benzer riskler barındırdığı ifade edildi.
Meclis komisyonu ve reform çağrısı
Açıklamada, Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nun hazırladığı nihai raporun üzerinden iki aydan fazla süre geçmesine rağmen somut adımların atılmamış olmasının endişe verici olduğu belirtildi. Siyasi aktörlerin çeşitli takvimler işaret etmesine rağmen ilerleme sağlanamadığı kaydedildi.
İHD, hükümetin Kürt meselesine yalnızca güvenlik perspektifiyle değil, temel hak ve özgürlükler çerçevesinde yaklaşması gerektiğini vurgulayarak, sürecin demokratikleşme, kalıcı iç barış ve bölgesel istikrar hedefleriyle birlikte ele alınması gerektiğini ifade etti.
Yasal düzenleme ve demokratikleşme talepleri
Açıklamada, silahsızlanma sürecinin yasal güvence altına alınması için kapsamlı bir çerçeve yasanın gecikmeden çıkarılması çağrısında bulunuldu. Bu yasanın kapsayıcı ve açık olması, keyfi uygulamaları önleyecek güvenceler içermesi ve silah bırakanların sosyal ihtiyaçlarına yönelik destek mekanizmaları oluşturması gerektiği belirtildi. Ayrıca sürecin denetimi için Meclis bünyesinde çok partili bir izleme komisyonu kurulması önerildi.
İHD, kalıcı barışın sağlanabilmesi için bir dizi hukuki ve idari düzenlemenin hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti. Açıklamada, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanması, kayyım uygulamalarına son verilmesi ve seçilmişlerin görevlerine iade edilmesi, hasta mahpusların serbest bırakılması, İdare ve Gözlem Kurulları’nın kaldırılması, tutuksuz yargılamanın esas alınması ve Kanun Hükmünde Kararname ile ihraç edilenlerin görevlerine iade edilmesi gerektiği belirtildi. Ayrıca Terörle Mücadele Kanunu’nun kaldırılması ve ilgili mevzuatın yeniden düzenlenmesi çağrısı yapıldı.
İHD, çatışmasızlık ve silahsızlanmayla ortaya çıkan mevcut sürecin kalıcı barışa dönüşmesi için siyasi ve hukuki adımların gecikmeden atılması gerektiğini belirterek, bunun “tarihi bir fırsat” olduğu vurgusunu yineledi.
