İspanya'nın Kuzey Afrika'daki özerk kenti Ceuta, perşembe gününden bu yana yıllardır görülmemiş büyüklükte bir geçiş dalgasıyla karşı karşıya. Fas'ın Ceuta'ya komşu Castillejos kasabası kıyılarından harekete geçen kalabalık, sahili çevreleyen dikenli tel örgülerin etrafından denize girerek yüzmek suretiyle İspanya topraklarına ulaşmaya çalıştı. İspanyol kamu yayıncısı TVE'nin aktardığına göre kısa süre içinde kente giren kişi sayısı üç bine yaklaştı, yerel yönetim yetkilileri ise toplam rakamın on binlerle ifade edilebileceğini söyledi ancak bu iddia resmi olarak doğrulanmadı. Fas ve İspanya devriye botları sahilde onlarca kişiye müdahale etti, denizde durdurulanların sayısının sekiz yüzü aştığı bildirildi. Ceuta'nın yaklaşık seksen bin nüfuslu küçük bir kent olduğu düşünüldüğünde, birkaç gün içinde yaşanan bu yoğunluk kentin idari kapasitesini fazlasıyla zorladı.
Ölümler ve Can Kayıplarının Boyutu
Krizin en ağır sonucu can kayıpları oldu. Yerel basında yer alan haberlere göre Ceuta'ya yüzerek ulaşmaya çalışırken hayatını kaybedenlerin sayısı on sekize yükseldi. İspanya'nın deniz güvenliği ve kurtarma servisi denizden üç yüzden fazla kişiyi canlı olarak kurtarırken, cansız bedenlere de ulaşıldığı belirtildi. Resmi makamlar kesin ölü sayısını henüz açıklamadı, bu nedenle rakamların önümüzdeki günlerde güncellenmesi bekleniyor. Bölgede uzun süredir faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları, yaz aylarında benzer geçiş girişimlerinin her yıl tekrarlandığını, ancak bu yılki ölüm oranının önceki dönemlere kıyasla belirgin biçimde yüksek olduğunu vurguluyor. Son bir hafta içinde Ceuta'ya ulaşan toplam kişi sayısının ise bin beş yüzü geçtiği aktarılıyor.
İspanya Ordusu Sahaya İniyor
Madrid yönetimi, artan geçiş girişimleri karşısında güvenlik önlemlerini sertleştirdi. İspanya İçişleri Bakanlığı, Silahlı Kuvvetler'in Ceuta'da güvenliği sağlamakla görevli Guardia Civil birliklerine destek vereceğini duyurdu, operasyonların Silahlı Kuvvetler Operasyon Komutanlığı koordinasyonunda yürütüleceği belirtildi. Bakanlık aynı zamanda insan kaçakçılığı şebekelerinin mevcut durumu istismar ederek belgesiz göç akışını teşvik ettiğini öne sürdü. İçişleri Bakanlığı başlangıçta ulusal acil durum ilan etme talebini geri çevirmişti, ancak sahadaki tabloyla birlikte tutum değişti ve orduya bölgeye konuşlandırılma talimatı verildi. Ceuta Özerk Yönetimi Başkanı Juan Jesús Vivas ise yaşananları tam anlamıyla insani ve toplumsal bir acil durum olarak nitelendirdi ve merkezi hükümetten daha fazla polis ve asker talep etti.
Melilla'da da Gerginlik: Otobüsler Yakıldı, Barikatlar Kuruldu
Kriz yalnızca Ceuta ile sınırlı kalmadı. İspanya'nın Kuzey Afrika'daki diğer özerk şehri Melilla'da da benzer bir gerginlik hüküm sürdü. Kentteki Beni Ansar sınır noktasında çatışmalar yaşandığı yerel medya ve insan hakları örgütlerinin görüntülerine yansıdı. Kendilerini almayan otobüsleri yakan göçmenlerin polislere taş attığı ve barikat kurduğu bildirildi. Bölgeye İspanyol ordu araçlarının sevk edildiği görüntülendi. Öte yandan Fas tarafında, Ceuta sınırına yakın Fnideq kentinde Faslı yetkililerin geçişleri engellemek amacıyla göçmenlere tazyikli suyla müdahale ettiği görgü tanıkları tarafından aktarıldı.
Krizin Arka Planı: 2021'den Bu Yana Tekrarlanan Sahne
Ceuta ve Melilla, Avrupa Birliği'nin Afrika kıtasındaki tek kara sınırını oluşturuyor ve bu konum onları yıllardır göç hareketliliğinin merkezine yerleştiriyor. 2021 yılının Mayıs ayında Fas'ın sınır kontrolünü geçici olarak bırakmasıyla sekiz bin beş yüzden fazla düzensiz göçmen kısa sürede sahile ulaşmış, İspanya buna karşılık orduyu bölgeye göndermişti. Aynı yıl yaşanan büyük dalgada iki gün içinde on binden fazla kişi sınırı geçmişti. 2022 yılında ise Melilla'da toplu sınır geçişi girişimi sırasında yaşanan izdihamda en az yirmi üç kişi hayatını kaybetmişti. Analistler bu haftaki dalganın nedenine ilişkin kesin bir değerlendirme yapmak için henüz erken olduğunu söylerken, bazı yorumlar Fas'ın İspanya'nın Cezayir ile ilişkilerini geliştirme çabalarından duyduğu rahatsızlığa işaret ediyor. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez'in dört yıl aradan sonra Cezayir'i ziyaret etmiş olması bu değerlendirmeler arasında öne çıkan noktalardan biri.
Yüksek Mahkeme Kararı ve Hukuki Boyut
Krizin tetikleyicilerinden biri olarak İspanya Yüksek Mahkemesi'nin yakın tarihli bir kararı gösteriliyor. Mahkeme, Ceuta ya da Melilla'ya ulaşmaya çalışırken denizde durdurulan göçmenlerin usulsüz biçimde Fas'a geri gönderilemeyeceğine hükmetti. İspanya İçişleri Bakanlığı bu kararın insan kaçakçılığı şebekeleri tarafından istismar edildiğini öne sürüyor. Bölgede çalışan sivil toplum kuruluşları ise durumu farklı okuyor, yaz aylarındaki geçiş dalgalarının mahkeme kararından bağımsız olarak her yıl tekrar eden mevsimsel bir örüntü olduğunu vurguluyor. Bu iki yaklaşım arasındaki gerilim, önümüzdeki günlerde İspanya'nın göç politikasına ilişkin tartışmanın ana eksenlerinden birini oluşturacak gibi görünüyor.
İtalya'dan Sert Çıkış: İspanya Şengen'den Çıkarılsın Talebi
Kriz, İspanya sınırlarını aşarak Avrupa gündemine taşındı. İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, Ceuta'ya yönelik kitlesel geçişlerin ardından İspanya'ya yönelik Schengen alanının kapatılmasını talep etti. Tajani, düzensiz ve kontrolsüz göçün ulusal güvenliğe tehdit oluşturduğunu belirterek Ceuta'dan gelen görüntülerin, Madrid hükümetinin beş yüz binden fazla düzensiz göçmene İspanyol ve dolayısıyla Avrupa vatandaşlığı verme kararının ne büyük bir hata olduğunu gösterdiğini savundu. İtalya hükümeti bu çerçevede İspanya ile arasındaki açık sınır düzenlemesini askıya almayı da içeren olağanüstü tedbirleri değerlendirdiğini duyurdu. Bu çıkış, Avrupa Birliği içinde göç politikaları konusunda üye devletler arasındaki görüş ayrılıklarının yeniden su yüzüne çıktığını gösteriyor.
Siyasi Yansımalar ve Sağ Kesimden Tepkiler
Ceuta'daki manzara İspanya iç siyasetinde de karşılık buldu. Kentte bazı düzensiz göçmenlerin evlerin kapı ve pencerelerini zorlayarak kıyafet ve yiyecek aradığı, bu sırada bazı Ceuta sakinlerinin saldırıya uğradığı görüntülere yansıdı. Bu gelişmelerin ardından İspanya'da sağ kesime yakın gruplar sokaklara çıkma çağrısı yaptı. Muhalefetten gelen eleştiriler arttıkça hükümet üzerindeki siyasi baskı da yükseldi. Kriz, İspanya'da göç politikalarını yeniden ülke gündeminin merkezine taşıdı ve hükümetin bu konudaki tutumu yakından takip edilmeye başlandı.
Sanchez Ceuta'da, AB Frontex Desteği Sözü Verdi
Başbakan Pedro Sánchez, krizin ardından hükümetin mevcut tüm kaynaklarını seferber ettiğini açıkladı ve cuma günü Ceuta'yı ziyaret etmesi bekleniyor. Avrupa Birliği ise sınır güvenliğini yeniden tesis etmek amacıyla Avrupa Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı Frontex aracılığıyla İspanya'ya destek vermeye hazır olduğunu duyurdu. İspanya ile Fas arasında son geçişlerle ilgili göçmenlerin acilen geri gönderilmesi konusunda mutabakata varıldığı da bildirildi, ancak bu sürecin ne kadar hızlı işleyeceği ve kaç kişiyi kapsayacağı henüz netlik kazanmadı.
Sırada Ne Var?
Ceuta ve Melilla'daki tablo, hem İspanya'nın kendi göç politikasını hem de Avrupa Birliği'nin dış sınır yönetimini yeniden test eden bir kriz haline geldi. Yüksek Mahkeme kararının uygulanma biçimi, Fas ile sürdürülen diplomatik ilişkilerin seyri ve İtalya'nın başını çektiği Schengen tartışması, önümüzdeki günlerde krizin nasıl şekilleneceğini belirleyecek başlıca unsurlar arasında yer alıyor. Ölü sayısına ilişkin resmi açıklamanın yapılması ve kentteki insani durumun ne ölçüde kontrol altına alınabileceği de yakından izlenecek konular arasında.
