Türkiye’de tütün ürünlerine yönelik yeni ve kapsamlı düzenlemeler için hazırlık yapılıyor. 1 Ocak 2015 ve sonrasında doğanlara hayatları boyunca tütün ürünü satılmaması, 2040 sonrasında tütün ürünlerinin üretim ve satışının tamamen yasaklanması ve restoranların açık alanlarında sigara kullanımının engellenmesi gibi düzenlemelerin, ekim ayında TBMM’ye sunulması beklenen kanun teklifinde yer alacağı belirtiliyor.
Düzenlemenin hazırlık çalışmalarında yer alan Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, taslakta çocuk ve gençlerin tütün ürünlerine erişimini sınırlandırmaya yönelik çeşitli maddeler bulunduğunu açıkladı.
2015 ve sonrasında doğanlara ömür boyu satış yasağı
Taslağın en dikkat çekici maddelerinden biri, 1 Ocak 2015 ve sonrasında doğanlara tütün ürünlerinin hayatları boyunca satılmaması.
Ergüder, düzenlemenin çocukları ve özellikle kız çocuklarını korumaya yönelik olduğunu belirterek, bu yaş grubuna tütün ürünlerinin satışının ömür boyu yasaklanmasının planlandığını söyledi.
Düzenleme yasalaşırsa bugün 11 yaş ve altındaki çocuklar, ileride reşit olduklarında da tütün ürünü satın alamayacak.
Bu yaklaşım, uluslararası alanda “tütünsüz nesil” politikası olarak tartışılıyor. Yeşilay’ın 21 Eylül’de açıkladığı kamuoyu araştırmasında, 2015 ve sonrasında doğanlara tütün ürünü satışının yasaklanmasına destek yüzde 89,3, yedi bölgede yapılan yüz yüze araştırmada ise yüzde 83,2 olarak ölçüldü.
2040’tan sonra tütün ürünlerine tamamen yasak hedefi
Taslakta yalnızca doğum yılına bağlı satış yasağı değil, daha uzun vadeli bir hedef de bulunuyor.
Buna göre 2040 yılından sonra Türkiye’de tütün ürünlerinin üretim ve satışının tamamen yasaklanması planlanıyor. Ancak bu düzenlemelerin henüz teklif aşamasında olduğu ve TBMM’de yapılacak yasama sürecinin sonucunun şimdiden kesinleşmediği belirtiliyor.
Yeşilay’ın araştırmasına göre Türkiye’de 2040’tan sonra tütün ürünlerinin yasaklanmasına destek yüzde 80 seviyesinde. Sigara kullananlar arasında bu oran yüzde 45 olarak ölçüldü.
Restoranların açık alanlarında da sigara içilemeyecek
Hazırlanan düzenlemede kapalı alanlardaki mevcut yasakların yanı sıra açık alanlara ilişkin yeni sınırlamalar da bulunuyor.
Ergüder’in aktardığına göre lokantaların hem açık hem kapalı bölümlerinde sigara içilmesinin yasaklanması planlanıyor.
Park, bahçe ve kamu binalarının bahçeleri gibi alanlarda ise sigara içmek isteyenler için dışarıdan görünmeyecek özel alanlar oluşturulması öngörülüyor.
Düzenlemenin gerekçelerinden biri de çocuk ve gençlerin günlük yaşamda sigara kullanımına maruz kalmasının ve sigarayı normalleştiren görüntülerle karşılaşmasının azaltılması.
“Slim” sigaralar da kalkabilir
Taslakta sigara paketlerine yönelik standartlaştırmanın genişletilmesi de gündemde.
Ergüder, özellikle kadınlara yönelik pazarlama stratejileri kapsamında piyasaya sunulan ince yani “slim” sigaraların standart paket uygulamasıyla birlikte ortadan kaldırılmasının planlandığını söyledi.
Buna göre düzenleme yürürlüğe girerse sigaraların standart özelliklerde satılması ve ince sigara seçeneklerinin piyasadan kaldırılması öngörülüyor.
18 yaş altına satış için yeni önlemler
Hazırlık kapsamında çocukların ve gençlerin tütün ürünlerine erişimini engellemeye yönelik satış tedbirlerinin de artırılması planlanıyor.
Ergüder, kredi kartları üzerinden 18 yaşından küçüklerin bu ürünleri satın almasının önüne geçilmesine yönelik düzenlemeler yapılacağını belirtti.
Yeni teklifin elektronik sigara ve diğer yeni nesil tütün ve nikotin ürünlerini de kapsaması bekleniyor. Yeşilay da yeni düzenlemelerin bu ürünleri kapsayacak şekilde ele alınması gerektiğini belirtiyor.
Türkiye’de sigara satışı arttı mı?
Ergüder, Türkiye’de tütün kullanımına ilişkin mevcut tabloya dikkat çekerek 2012 yılında yaklaşık 91 bin ton ve 4,5 milyar paket olan sigara satışının 2025’te yaklaşık 160 bin ton ve 8 milyar pakete yükseldiğini söyledi.
Bu verilerin, mevcut tütün kontrol politikalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösterdiğini belirten Ergüder, “Bizim ülke olarak yeniden bir silkelenmeye, politikaları gözden geçirmeye ihtiyacımız var” dedi.
Düzenleme ne zaman Meclis’e gelecek?
Tütün ürünlerine ilişkin yeni kanun teklifinin ekim ayında TBMM’ye sunulması bekleniyor. Ancak kamuoyuna yansıyan maddeler şu aşamada hazırlık ve taslak niteliğinde. Dolayısıyla 2015 sonrası doğanlara ömür boyu satış yasağı, 2040 sonrası üretim ve satış yasağı ile açık alan düzenlemelerinin kesinleşmesi için Meclis’teki yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor.
