Ermenistan’da Kürdoloji çalışmalarının geçmişi, 1971 yılında Ermenistan Akademisi Doğu Bilimleri Enstitüsü bünyesinde kurulan Kürdoloji bölümüne dayanıyor. Şakro Mhoyî, Maksîm Xemoyî, Çerkezê Reş ve Karlênê Çaçan gibi araştırmacıların katkı sunduğu alan, Sovyetler Birliği’nin dağılması ve çok sayıda bilim insanının ülkeden göç etmesinin ardından büyük ölçüde geriledi. Bugün ise siyasi Kürdoloji alanında araştırma yapan tek Kürt araştırmacının genç akademisyen Lianna Mhoyan olduğu belirtiliyor. Mhoyan, aynı zamanda Kürtçe yayın yapan bir televizyon kanalında muhabir olarak çalışıyor.
“Önceki kuşağın emeğini yaşatmaya çalışıyoruz”
Ermenistan’daki Kürdoloji bölümünde görev yapan Lianna Mhoyan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından çok sayıda aydının ülkeden göç ettiğini, geride kalan bazı araştırmacıların ise hayatını kaybettiğini söyledi.
Bölümün bugün geçmişte yapılan çalışmaları korumaya ve bu birikimi geliştirmeye çalıştığını belirten Mhoyan, mevcut imkânların sınırlı olduğuna dikkat çekti.
Mhoyan, çalışmaları hakkında şunları söyledi:
“Bölüm bugün hâlâ var. Ancak ders verecek düzeyde ciddi bir rol oynayamıyoruz. Şu anda ilk olarak önceki kuşağın çalışmalarını, onların harcadığı emeği ve bize bıraktıkları mirası yaşatmaya çalışıyoruz. İkinci olarak da kendi çabamız ve gücümüz ölçüsünde bu çalışmaları geliştirmeye uğraşıyoruz. Bunun ne ölçüde başarılı olacağını ise zaman gösterecek.”
Siyasi Kürdoloji bölümü 2015’te kuruldu
Ermenistan Devlet Üniversitesi bünyesinde 2015 yılında, Ermeni doğu bilimci Vahram Petrosyan’ın girişimiyle yeni bir Kürdoloji bölümü kuruldu. Dilbilim ve filolojiden farklı olarak Kürt toplumunun siyasi ve toplumsal yönlerini inceleyen bölüm, Kürt araştırmalarına bu çerçevede yaklaşıyor.
Ermenistan Devlet Üniversitesi Doğu Bilimleri Bölümü Başkanı Petrosyan, üniversite rektörüne bir enstitü kurulması ve bu enstitü bünyesinde Kürt araştırmalarına yer verilmesi önerisini kendisinin sunduğunu belirtti. Bölümün sorumluluğunu da üstlendiğini söyleyen Petrosyan, araştırmaların kapsamını şöyle anlattı:
“Bir doğu bilimci olarak Erivan Devlet Üniversitesi rektörüne burada bir enstitü kurulmasını ve bünyesinde Kürt araştırmaları yapan bir bölüm bulunmasını önerdim. Bölümün sorumluluğunu da kendim üstlendim. Bu bölüm başarıyla kuruldu. Ancak enstitü daha çok siyaset bilimi araştırmalarına odaklanıyor. Yani filoloji dışında Kürt toplumunun bütün yönlerini inceliyor.”
Kürt tarihi ve kimliği bilimsel tartışmaların konusu
Ermenistan’da Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Kürt dili, tarihi ve kimliğine ilişkin bilimsel tartışmaların da farklı yönlere evrildiği belirtiliyor. Bazı araştırmacıların Kürtlerin ve Kürdistan’ın varlığına ilişkin inkârcı yaklaşımlar geliştirdiği ifade edilirken, Vahram Petrosyan belirli uzmanların görüşlerini doğrudan değerlendirmek istemediğini söyledi.
Petrosyan, bazı çalışanların tutumlarının siyaset üzerindeki etkisine dikkat çekerek, “Etik nedenlerle bazı uzmanlarımızın görüşleri hakkında değerlendirme yapmak istemiyorum. Ancak zaman zaman belirli çalışanların rolü ve etkilerinin siyaset üzerinde büyütüldüğü görülüyor” ifadelerini kullandı.
Ermenistan’daki Kürdoloji çalışmalarının mevcut durumu, geçmişte oluşan akademik birikimin korunması ve geliştirilmesi konusunda yaşanan güçlükleri ortaya koyuyor. Lianna Mhoyan’ın çalışmaları ise bu alandaki araştırmaların sürdürülmesi açısından önem taşıyor.
