2 Temmuz 1993'te Sivas'ta meydana gelen Madımak Katliamı, Türkiye'nin yakın tarihindeki en ağır toplu katliamlardan biri olarak hafızalardaki yerini koruyor. Pir Sultan Abdal Şenlikleri kapsamında kentte bulunan çoğunluğu Alevi olan yazar, şair, sanatçı ve akademisyenlerin kaldığı Madımak Oteli, saatler süren kuşatmanın ardından ateşe verildi. Yangında 33 aydın ile iki otel çalışanı yaşamını yitirirken, 58 kişi ise kurtarıldı. Olayın ardından başlayan yargı süreci, verilen kararlar, zamanaşımı hükümleri ve tahliyeler nedeniyle uzun yıllardır kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor.
Pir Sultan Abdal Şenlikleri sırasında hedef alındılar
1993 yılında düzenlenen Pir Sultan Abdal Şenlikleri, Pir Sultan Abdal Kültür Derneği tarafından 30 Haziran-2 Temmuz tarihleri arasında organize edildi. Sivas Valiliği'nin bilgisi dahilinde gerçekleştirilen etkinliğe çok sayıda edebiyatçı, akademisyen ve sanatçı davet edildi.
Katılımcılar arasında Aziz Nesin, Metin Altıok, Behçet Aysan, Asım Bezirci, Hasret Gültekin ve Muhlis Akarsu gibi isimler de yer alıyordu. O dönemde Salman Rüşdi'nin "Şeytan Ayetleri" kitabından bölümler yayımlayan Aydınlık gazetesinin başyazarı olan Aziz Nesin, bazı çevreler tarafından hedef gösterildi.
Katliamdan iki gün önce kentte dağıtılan bildirilerde Aziz Nesin'in adı öne çıkarıldı ve etkinliklere yönelik protesto çağrıları yapıldı.
Madımak Katliamı nasıl gerçekleşti?
2 Temmuz günü cuma namazının ardından camiden çıkan kalabalık, önce etkinliklerin düzenlendiği Kültür Merkezi'ne yürüdü. "Sivas laiklere mezar olacak" sloganları atan grup daha sonra Madımak Oteli önünde toplandı. Binlerce kişiye ulaşan kalabalık, otelin önünde uzun saatler boyunca bekledi. Bu sırada yeni dikilen "Halk Ozanları" heykeli de yıkılarak sürüklendi.
Dönemin Sivas Valisi'nin İçişleri Bakanlığı'na gönderdiği rapora göre saldırgan grubun sayısı saatler ilerledikçe arttı ve akşam saatlerinde yaklaşık 15 bine ulaştı. Güvenlik güçleri kalabalığı dağıtmadı, itfaiye ekiplerinin müdahalesi ise gecikti.
Otelin önünde toplanan kalabalığın saldırısı sırasında yangın çıkarıldı. Görüntülere yansıyan kayıtlarda saldırganlardan bazılarının yangını teşvik eden ifadeler kullandığı duyuldu.
Yangın sonucunda iki otel görevlisiyle birlikte 33 aydın yaşamını yitirdi. Toplam 58 kişi ise otelden sağ olarak çıkarıldı.
Yangın sırasında itfaiye merdiveniyle tahliye edilmeye çalışılan Aziz Nesin, bir itfaiye görevlisinin müdahalesi sonucu yere düştü. Bu sırada dönemin Belediye Meclis Üyesi Cafer Erçakmak'ın Aziz Nesin'e saldırdığı belirtildi. Nesin daha sonra polis aracına alınarak bölgeden uzaklaştırıldı.
Hayatını kaybedenler arasında şairler Behçet Sefa Aysan, Metin Altıok ve Uğur Kaynar; halk ozanları Hasret Gültekin, Nesimi Çimen, Muhlis Akarsu ve Edibe Sulari; araştırmacı-yazar Asım Bezirci ile karikatürist Asaf Koçak da bulunuyordu.
Dönemin belediye başkanı hakkında tartışmalar
Katliamın yaşandığı dönemde Sivas Belediye Başkanlığı görevini Temel Karamollaoğlu yürütüyordu.
Olayların ardından yaptığı açıklamalarda kalabalığı kontrol altına almak için çaba gösterdiğini söyleyen Karamollaoğlu, Aziz Nesin tarafından saldırganları "Gazanız mübarek olsun" sözleriyle teşvik etmekle suçlandı. Bu iddialar dönemin basınında da yer aldı.
Karamollaoğlu ise söz konusu suçlamaları hiçbir zaman kabul etmedi.
İlerleyen yıllarda katliama ilişkin net bir tutum almaması nedeniyle eleştirilerin odağında yer aldı. Daha sonraki açıklamalarında olayın "büyütüldüğünü" savunması da kamuoyunda tartışmalara neden oldu.
Madımak davasında yargı süreci nasıl ilerledi?
Madımak Katliamı davası, Türkiye'nin en uzun ve en çok tartışılan davalarından biri oldu.
İlk aşamada 124 kişi hakkında dava açıldı. Yargılama sonunda 33 sanığa idam cezası verildi. Daha sonra ceza infaz mevzuatındaki değişiklik nedeniyle bu cezalar ağırlaştırılmış müebbet hapse çevrildi.
Davanın sanık avukatlarından bazıları sonraki yıllarda muhafazakâr sağ partilerde milletvekilliği ve bakanlık görevlerinde bulundu. Geçen süreçte yaşanan tahliyelerle birlikte cezaevinde bulunan hükümlü sayısı 33'e düştü.
Firari sanıklardan Cafer Erçakmak'ın da bulunduğu beş kişi hakkındaki dava ise 2012 yılında zamanaşımı gerekçesiyle düşürüldü.
2014 yılında ise Sivas Katliamı davası 20 yılın ardından zamanaşımı nedeniyle kapatıldı. Mahkeme Başkanı karar sırasında, "İnsanlık suçunda zaman aşımı olmaz ancak bu suçu işleyenler kamu görevlisi değil sivil oldukları için davanın düşmesine karar verilmiştir" ifadelerini kullandı.
Kararın ardından dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, kararın "millet ve ülke için hayırlı olmasını" dilediğini söyledi. Erdoğan ayrıca davada yalnızca bir tarafın mağdur olarak görülmemesi gerektiğini belirterek, idam cezasına çarptırılan sanıkların ailelerinin yaşadığı mağduriyetlere de dikkat çekti. Bu açıklamalar kamuoyunda tepkiyle karşılandı.
Son davalar ve af kararları
Katliama ilişkin firari üç sanığın yargılandığı son davada da 14 Eylül 2023 tarihinde zamanaşımı kararı verildi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Madımak Katliamı hükümlülerinden Hayrettin Gül'ün müebbet hapis cezasını "sürekli hastalık" gerekçesiyle kaldırdı. Erdoğan daha önce de aynı davada hükümlü bulunan Ahmet Turan Kılıç'ın cezasını af yetkisini kullanarak kaldırmıştı.
Madımak Katliamı'nda yaşamını yitirenler
Madımak Oteli'nde çıkan yangında sanatçı Muhlis Akarsu ve eşi Muhibe Akarsu'nun yanı sıra Gülender Akça, Metin Altıok, Mehmet Atay, Sehergül Ateş, Behçet Sefa Aysan, Erdal Ayrancı, Asım Bezirci, Belkıs Çakır, Serpil Canik, Muammer Çiçek, Nesimi Çimen, Carina Cuanna Thuijs, Serkan Doğan, Hasret Gültekin, Murat Gündüz, Gülsüm Karababa, Uğur Kaynar, Asaf Koçak, Koray Kaya, Menekşe Kaya, Handan Metin, Sait Metin, Huriye Özkan, Yeşim Özkan, Ahmet Özyurt, Nurcan Şahin, Özlem Şahin, Asuman Sivri, Yasemin Sivri, Edibe Sulari ve İnci Türk yaşamını yitirdi. Yangında ayrıca iki otel çalışanı da hayatını kaybetti.
