Kürt geleneksel müziğinin ve kültür hafızasının en güçlü seslerinden biri kabul edilen, asıl adı Hesen Abdullah olan ünlü sanatçı dengbêj Hesen Zirek, vefatının 54’üncü yıl dönümünde geride bıraktığı devasa müzik mirasıyla anılıyor. Yaşamı boyunca çok büyük trajedilerle, yoklukla ve sürgünlerle mücadele etmek zorunda kalan usta sanatçı, maruz kaldığı tüm maddi imkansızlıklara rağmen Kürt halk ezgilerini derledi ve yeni klamlar üreterek bin 500'e yakın eseri kültür hayatına kazandırdı. Sanatçıların hocası olarak nitelendirilen Hesen Zirek’in seslendirdiği eserler, vefatının üzerinden yarım asırdan fazla zaman geçmesine rağmen Kürdistan’ın dört bir parçasında ve dünyanın farklı yerlerinde yaşayan Kürtler tarafından bugün de yoğun şekilde dinleniyor ve yeni nesil müzisyenler tarafından defalarca yeniden yorumlanıyor.
Hermele Köyünden Radyo Stüdyolarına Uzanan Zorlu Bir Yaşam Hikayesi
Hesen Zirek, 1921 yılında Doğu Kürdistan’ın yani Rojhılat bölgesinin Bokan şehrine bağlı Hermele köyünde dünyaya gözlerini açtı. Henüz küçük bir çocukken Bokan’da kalaycılık ve çaycılık yaparak geçimini sağlayan babası Abdullah, oğlunun gösterdiği büyük çalışkanlıktan ötürü kendisine Kürtçede çalışkan anlamına gelen “Zirek” ismini verdi. Hayatın yükünü çok erken yaşlarda omuzlayan Zirek, babasının hayatını kaybetmesiyle henüz 11 yaşındayken yetim kaldı ve bu acı kaybın ardından ailesiyle birlikte köyden Seqiz kentine göç etmek mecburiyetinde kaldı. Annesinin ilerleyen süreçte yeniden evlilik kararı almasıyla Zirek ve iki kardeşinin yaşam koşulları tamamen değişti, büyük bir yoksulluk ve ekonomik darboğaz içinde geçen çocukluk ve gençlik yılları başladı. On iki yaşına bastığında kardeşlerinin geçimini üstlenmek amacıyla yeniden doğduğu Hermele köyüne dönen Zirek, burada köy ağasının hizmetinde çalıştı, ilerleyen yıllarda ise seyislik ve ağanın yanında silahlı koruma gibi zorlu işler yaparak hayata tutundu. 1950’li yılların hemen başında Güney Kürdistan’a geçiş yapan ünlü dengbêj, Kürdistan’ın pek çok şehir ve kasabasını adım adım gezdi ve nihayetinde yolu Irak'ın başkenti Bağdat’a düştü. Bağdat’ta bir meyhanede işçi olarak çalışırken sesinin çevredeki insanlar tarafından fark edilmesi, Hesen Zirek’in müzik dünyasıyla profesyonel anlamda ilk bağını kurmasını sağladı.
Profesyonel Müzik Kariyeri ve Tahrif Edilen Kürtçe Eserlerin Geçmişi
Tarihler 1953 yılını gösterdiğinde Ali Merdan gibi dönemin çok önemli ve ünlü Kürt müzisyenleriyle tanışma fırsatı bulan Hesen Zirek, yeteneği sayesinde Bağdat Radyosu’nun Kürtçe bölümünün kadrosuna kabul edildi. Büyüleyici sesinin ilk kez Bağdat Kürtçe Radyosu’nda duyulmasıyla birlikte, burada kaldığı süre boyunca onlarca Kürtçe klam kaydetti ve bu sayede ünü ile müziği kısa sürede tüm Kürdistan coğrafyasına dalga dalga yayıldı. 14 Ağustos 1958 tarihinde Rojhılat ve İran coğrafyasına geri dönüş yapan usta sanatçı; sırasıyla Tahran, Kirmaşan ve yeniden Tahran radyolarında Kürtçe klamlar seslendirmeyi sürdürdü. Aynı yıl Tahran Radyosu bünyesinde çalışırken tanıştığı Media Zendi ile dünyaevine giren dengbêj, 1969 yılında memleketi Bane’ye taşındı ve müziğini icra etmeye, klamlarını halkla paylaşmaya ve şenliklere katılmaya devam etti. Kirmaşan Radyosu’nda geçirdiği iki yıllık verimli çalışma döneminde Kirmaşan orkestrasının eşliğiyle tam 83 klam kaydeden Zirek’in en nitelikli ve profesyonel kalitedeki eserleri bu süreçte arşivlendi.
Sözü ve müziği tamamen kendisine ait yüzlerce eserin yanı sıra Piremerd, Hêmin, Nali, Wafai, Seyyid Kamil İmami, Kurdi ve Ahmed Herdi gibi edebiyat tarihine yön veren ünlü Kürt şairlerin şiirlerini de eşsiz bir üslupla besteleyen Hesen Zirek’in birçok ölümsüz eseri ilerleyen yıllarda tahrif edilerek kaynak gösterilmeksizin Türkçeye uyarlandı. Sanatçının Mahabad Kürdistan Cumhuriyeti için özel olarak bestelediği tarihi “Ey Niştiman” marşı “Ankara'nın Taşına Bak” şeklinde değiştirildi, popüler parçası “Yallah Şofêr” İbrahim Tatlıses tarafından asıl sahibine atıf yapılmadan Türkçeleştirildi; aynı şekilde “Çavt Cıvane Leyla” eseri “Çavuş Kızı Leyla”, “Nesrîn Emro Bihare” klamı ise “Ağlama Yar Ağlama” adıyla piyasaya sürüldü. 1971 yılında kanser hastalığına yakalanan büyük sanatçı, 26 Haziran 1972 tarihinde bu amansız hastalığa yenik düşerek vefat etti ve vasiyeti doğrultusunda Bokan kentinde sonsuzluğa uğurlandı.
