Türkiye’de ve dünyada yapay zekanın günlük yaşamdaki etkisi giderek artarken, Kürtçe’nin dijital alandaki görünürlüğünü artırmaya yönelik girişimler de çoğalıyor. Yapay zeka destekli Kürtçe platformu Kurdolingo’nun kurucusu Cihad İlbaş, yapay zekanın hem ekonomik hem de politik bir mücadele alanına dönüştüğünü belirterek, Kürtçe için dijital bir ekosistem kurulması gerektiğini söyledi.
İlbaş, yapay zekanın yalnızca teknik bir gelişme değil, aynı zamanda toplumsal ve ekonomik ilişkileri yeniden şekillendiren bir süreç olduğunu ifade etti. Kurdolingo ise Kürtçe öğrenme, çeviri, sesli içerik ve çocuklara yönelik eğitim materyalleri gibi farklı alanları bir araya getiren bir platform olarak öne çıkıyor.
Yapay zekanın gelişimi ve veri tartışmaları
Cihad İlbaş, yapay zekanın Sanayi Devrimi’nden bu yana insanlığın ulaştığı en önemli teknolojik aşamalardan biri olduğunu belirtti. İnsan gücünden bilgi gücüne geçişin ardından yapay zekanın bu bilgiyi işleyerek yeni bir üretim biçimi oluşturduğunu söyleyen İlbaş, sürecin hızla derinleştiğini vurguladı.
Yapay zekanın metin, ses ve video üretiminde yaygın şekilde kullanıldığını ifade eden İlbaş, özellikle son yıllarda kullanıcıların bu teknolojiyi psikolojik danışmanlık, eğitim ve içerik üretimi gibi alanlarda da yoğun biçimde kullandığını dile getirdi. İlbaş, bu durumun aynı zamanda veri meselesini merkezine alan yeni bir ekonomik yapı oluşturduğunu söyledi.
Veri, şirketler ve dijital egemenlik
İlbaş, yapay zeka sistemlerinin gelişimi için büyük miktarda veriye ihtiyaç duyulduğunu ve bu verilerin büyük ölçüde kullanıcılar üzerinden toplandığını ifade etti. “Ürün ücretsizse ürün sizsinizdir” yaklaşımının bu süreçte doğrulandığını belirten İlbaş, büyük teknoloji şirketlerinin kullanıcı verileri üzerinden güç kazandığını söyledi.
OpenAI ve benzeri şirketlerin veri kullanımı nedeniyle hukuki süreçlerle karşı karşıya kaldığını hatırlatan İlbaş, yapay zeka sistemlerinin sıradan insanların ürettiği verilerle geliştiğine dikkat çekti. Bu durumun dijital alanda yeni bir güç dengesi oluşturduğunu ifade etti.
İlbaş ayrıca, akıllı cihazlar ve internet bağlantılı sistemlerin kişisel verilerin güvenliği konusunda ciddi soru işaretleri yarattığını belirterek, özel alan kavramının giderek daraldığını dile getirdi.
Yapay zekanın iş gücüne etkisi
Yapay zekanın ekonomik yapıyı da değiştirdiğini söyleyen İlbaş, büyük şirketlerin üretim süreçlerinde insan emeği yerine otomasyon ve yapay zekayı daha fazla tercih etmeye başladığını ifade etti. Çin ve bazı ülkelerde insan müdahalesi olmadan çalışan üretim sistemlerinin yaygınlaştığını belirtti.
İlbaş, bu dönüşümün iş gücü piyasasında önemli değişimlere yol açtığını ve bazı şirketlerin binlerce çalışanı yapay zeka araçlarını kullanarak işten çıkardığını söyledi. Bu sürecin özellikle orta ve düşük gelir gruplarını daha kırılgan hale getirdiğini vurguladı.
Düşük kaynaklı diller ve Kürtçe’nin konumu
İlbaş, yapay zeka sistemlerinin ağırlıklı olarak İngilizce gibi egemen diller üzerinden geliştirildiğini ve bu durumun Kürtçe gibi düşük kaynaklı dilleri dezavantajlı hale getirdiğini ifade etti. Düşük kaynaklı dillerin hem konuşan sayısı hem de dijital içerik üretimi açısından sınırlı kaldığını belirtti.
Kürtçe’nin ekonomik ve kurumsal olarak yeterince desteklenmediğini söyleyen İlbaş, dilin günlük yaşamda ve dijital platformlarda kullanımının artırılmasının önemine dikkat çekti. Dilin yalnızca öğrenilmesinin değil, aktif olarak kullanılması gerektiğini vurguladı.
Kurdolingo’nun hedefi: Kürtçe dijital ekosistem
Cihad İlbaş, Kurdolingo’nun temel amacının Kürtçe’nin dijital alanda daha geniş bir kullanım alanına kavuşmasını sağlamak olduğunu belirtti. Platformun, dil öğrenimi, çeviri araçları, sesli kitaplar ve mesleki eğitim içerikleri gibi farklı bileşenleri bir araya getirdiğini ifade etti.
İlbaş, yapay zekanın oyunlaştırma ve kişiselleştirilmiş öğrenme gibi özelliklerinden yararlanarak Kürtçe öğrenimini daha erişilebilir hale getirmeyi hedeflediklerini söyledi. Ancak bu süreçte temel amacın kâr değil, dilin yaşatılması ve yaygınlaştırılması olduğunu vurguladı.
Kürtçe’nin yalnızca eğitim dili değil, aynı zamanda ekonomik bir değer haline gelmesi gerektiğini ifade eden İlbaş, “Önümüzde hem politik hem ekonomik bir mücadele var. Yapay zekayı kendi yararımıza çevirip bir Kürtçe pazarı oluşturabilmeliyiz” dedi.
