Birinci Körfez Savaşı’nın ardından 1991 yılında yaşanan Kürt göçü ve uluslararası müdahale süreci, Londra’da sahnelenen yeni bir tiyatro oyunuyla izleyici karşısına çıkıyor. Gerçek olaylardan esinlenerek hazırlanan “Safe Haven”, Saddam Hüseyin rejiminin Kürt ayaklanmasını bastırmasının ardından yaşanan insani krizi ve daha sonra “Operation Safe Haven” olarak bilinecek güvenli bölge girişiminin ortaya çıkış sürecini sahneye taşıyor.
Londra’daki Arcola Theatre’da seyirciyle buluşan oyun, bir yandan Irak Kürdistanı’nın dağlarına sığınmak zorunda kalan milyonlarca Kürdün yaşadığı trajediyi anlatırken, diğer yandan İngiltere’de uluslararası müdahale için yürütülen diplomatik girişimlere odaklanıyor. Yapım, savaş, zorunlu göç, insan hakları ve uluslararası sorumluluk gibi güncelliğini koruyan konuları tarihsel bir olay üzerinden ele alıyor.
1991 Kürt göçünün hikâyesi sahnede
1991 baharında Saddam Hüseyin yönetiminin Kürt ayaklanmasını bastırmasının ardından yaklaşık iki milyon Kürt sivil evlerini terk ederek Kuzey Irak’ın dağlık bölgelerine sığınmak zorunda kaldı. Soğuk hava koşulları, açlık ve bombardıman tehdidi altında yaşanan bu kitlesel göç, dönemin en büyük insani krizlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Kürtler arasında yaygın olarak kullanılan “Dağlardan başka dostumuz yoktur” sözü, oyunun temel temalarından biri olarak öne çıkıyor. Yapımda dağlar hem sığınak hem de hayatta kalma mücadelesinin sembolü olarak işleniyor.
Safe Haven, bu tarihsel dönemi yalnızca mültecilerin gözünden değil, aynı zamanda Londra’daki karar alma mekanizmalarında görev yapan diplomatların perspektifinden de aktarıyor. Oyun, uluslararası müdahalenin nasıl şekillendiğini ve güvenli bölge fikrinin hangi koşullarda ortaya çıktığını sahneye taşıyor.
Eski diplomatın tanıklığından doğdu
Oyunun yazarı olan Chris Bowers, uzun yıllar Irak ve Kürdistan Bölgesi’nde görev yapmış eski bir Britanyalı diplomat. İlk tiyatro oyunu olan Safe Haven’da Bowers, diplomatik kariyeri boyunca edindiği deneyimlerden yararlanarak dönemin siyasi atmosferini sahneye aktarıyor.
Bowers, oyunu hazırlarken Güvenli Bölge Operasyonu’nun oluşum sürecinde görev alan diplomatlarla görüşmeler yaptı. Ayrıca dönemin önemli aktörlerinden biri olan Kürt mülteci ve akademisyen Dlawer Aladeen’in girişimlerini araştırdı ve İngiltere Ulusal Arşivleri’nde yer alan resmi belgelere başvurdu.
Yazar, oyunun yalnızca tarihsel bir olayı anlatmak amacı taşımadığını, aynı zamanda Kürtlerin yaşadığı deneyimlerin daha geniş kitlelere ulaştırılmasını hedeflediğini belirtiyor.
Kürt-Britanyalı yönetmen sahneye taşıdı
Oyunun yönetmenliğini ise uzun yıllar Kürdistan ve Irak üzerine çalışmalar yapan Kürt-Britanyalı yönetmen Yad Deen üstleniyor. Deen, yapımın geçmişe dönük bir tarih anlatısından çok daha fazlası olduğunu vurgulayarak, günümüzde de devam eden savaş, mültecilik ve insani krizler açısından önemli mesajlar taşıdığını ifade ediyor.
Sahne tasarımında Londra’daki devlet kurumları ile Kürdistan dağları arasında sürekli geçişler kuruluyor. Projeksiyonlar ve görsel anlatım araçları kullanılarak seyirci hem Whitehall koridorlarına hem de göç yollarındaki zorlu koşullara taşınıyor.
Oyunda Kürt mülteci Dlawer karakterini Kürt oyuncu Mazlum Gül canlandırıyor. Londra Müzik ve Drama Sanatları Akademisi mezunu olan oyuncu, karakterin yalnızca bir mağdur olarak değil, tarihsel koşullar karşısında mücadele eden çok boyutlu bir insan olarak yazıldığını belirtiyor.
Güvenli Bölge Operasyonu’nun perde arkası anlatılıyor
Safe Haven’ın merkezinde, milyonlarca Kürdün yaşamını etkileyen Güvenli Bölge Operasyonu’nun ortaya çıkış süreci bulunuyor. Oyun, İngiliz diplomatların dönemin Başbakanı John Major’ı ikna etmek için yürüttükleri diplomatik çabaları konu alıyor.
Yapımda, diplomatik prosedürlerin dışına çıkarak doğrudan siyasi liderlere ulaşmaya çalışan görevlilerin hikâyesi ile dağlarda yaşam mücadelesi veren Kürt sivillerin hikâyesi paralel olarak ilerliyor.
Oyunda yer alan karakterler, güvenli bölge kavramının uluslararası hukukta nasıl şekillendiğini, siyasi riskleri ve insani sorumlulukları tartışırken, sahnede aynı zamanda göç yollarında hayatta kalmaya çalışan Kürt ailelerin yaşadıkları aktarılıyor.
Yapım, Güvenli Bölge Operasyonu’nun yalnızca milyonlarca insanın hayatını kurtarmakla kalmadığını, aynı zamanda günümüzdeki Kürdistan Bölgesi’nin oluşum sürecinde de önemli bir dönüm noktası olduğunu vurguluyor.
Gösterim sonrası paneller ve kültürel etkinlikler düzenlenecek
Arcola Theatre’daki gösterimlerin ardından çeşitli söyleşi ve panel programları da gerçekleştirilecek. 25 Haziran’da ailesi Kürdistan’dan göç eden komedyen ve podcaster Kae Kurd ile oyunun yazarı Chris Bowers izleyicilerle buluşacak.
26 Haziran’da düzenlenecek panelde eski Birleşik Krallık Bağdat Büyükelçisi Sir John Jenkins, Kürdistan Bölgesel Yönetimi temsilcisi Karwan Jamal, 1991 göçünden sağ kurtulan Triska Hamid ve Güvenli Bölge Operasyonu’nda görev alan Catherine Roe konuşmacı olarak yer alacak.
27 Haziran’daki program ise kültürel söyleşi ve Kürt sanatçı Suna Alan’ın müzik performansıyla tamamlanacak.
Kürt tarihinin en önemli dönemeçlerinden birini konu alan Safe Haven, yalnızca geçmişte yaşanan bir trajediyi anlatmakla kalmıyor; savaş, göç ve uluslararası sorumluluk konularının günümüzdeki yansımalarını da seyirciyle buluşturmayı amaçlıyor.
