Mardin’in Nusaybin ilçesi kırsalında, uçsuz bucaksız Mezopotamya Ovası’na hakim sarp kayalıklar üzerine kurulu olan ve yerel halk tarafından yüzyıllardır "Kêlha Romî" adıyla anılan kadim kale, yürütülen kapsamlı saha çalışmalarıyla yeniden dünya gündemine taşındı. Araştırmacı gazeteci-yazar Faruk Muslu tarafından gerçekleştirilen saha incelemeleri, drone çekimleri ve uydu görüntüleme analizleri, yapının tarihsel derinliğini ve askeri fonksiyonlarını ilk kez bilimsel bir perspektifle ortaya koydu. Yapılan araştırmalar, kalenin sadece yerel bir sığınak değil, antik çağın iki dev gücü olan Roma ve Sasani imparatorlukları arasındaki çekişmeli sınır hattında kritik bir gözetleme ve savunma noktası olduğunu kanıtlıyor.
Yaklaşık bir hafta süren yerinde incelemeler sonucunda elde edilen veriler, yapının Roma İmparatorluğu'nun doğu sınırlarını korumak amacıyla kurduğu devasa askeri sistemin entegre bir parçası olduğuna işaret ediyor. Araştırmacı Faruk Muslu, kalenin konumlandığı noktanın stratejik açıdan Mezopotamya Ovası’ndan gelecek olası saldırıları önceden tespit etmek ve engellemek için mükemmel bir görüş açısına sahip olduğunu vurguladı. Bu keşif, bölgenin Geç Antik Çağ’daki askeri mimarisi ve sınır güvenliği stratejileri hakkında tarihçilere yeni ve heyecan verici veriler sunuyor.
MS 4. Yüzyıla Uzanan Askeri Tarih ve Mimari Yapı
Kêlha Romî üzerindeki tarihleme çalışmaları, yapının MS 351-400 yılları arasında inşa edildiğini gösteriyor. Araştırma sonuçlarına göre kalenin, Roma İmparatoru II. Konstantin’in emirleri doğrultusunda, dönemin kudretli komutanlarından Dimitriyos tarafından bölge güvenliğini tesis etmek amacıyla yapıldığı düşünülüyor. Bu dönem, Roma İmparatorluğu'nun doğuda Sasaniler ile en yoğun güç mücadelesi verdiği ve Nusaybin’in (Nisibis) her iki devlet için de vazgeçilmez bir garnizon şehri olduğu sürece denk geliyor. Kalenin inşası, bölgenin sadece ticari bir merkez değil, aynı zamanda Roma devlet politikasının bir parçası olarak resmi bir askeri proje alanı olduğunu tescilliyor.
Mezopotamya Gezi ve Kamp Derneği Başkanı Serdar Nasa’nın rehberliğinde gerçekleştirilen saha çalışmaları, kalenin mimari özelliklerinin de Roma ordu mühendisliği ile örtüştüğünü ortaya koydu. Kayalıkların doğal yapısından faydalanılarak inşa edilen surlar ve gözetleme noktaları, yapının ele geçirilmesi zor bir tahkimat olduğunu kanıtlıyor. Muslu, bölgedeki saha çalışmalarının tamamlanmasıyla birlikte elde edilen görüntülerin, kalenin o dönemdeki ihtişamını ve ovaya hakimiyetini gözler önüne serdiğini ifade ederek, keşif sürecine katkı sunan yerel paydaşlara teşekkürlerini sundu.
Arkeolojik Kazılar İçin Yeni Bir Rota Belirleniyor
Nusaybin kırsalındaki bu önemli keşif, Mezopotamya’nın henüz keşfedilmemiş tarihsel katmanlarını aydınlatma yolunda dev bir adım olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, Kêlha Romî’nin yüzey araştırmalarından öteye geçilerek detaylı arkeolojik kazılara tabi tutulması durumunda, Roma dönemine ait yeni yazıtlar, askeri mühimmatlar ve günlük yaşam objelerinin bulunabileceğini öngörüyor. Bu durumun, bölgenin kültür turizmine kazandırılması ve antik dönem askeri stratejilerinin daha iyi anlaşılması açısından büyük bir potansiyel taşıdığı belirtiliyor.
Kalenin yeniden keşfi, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Mardin ve çevresindeki "Roma Sınırı" (Limes) araştırmalarına da yeni bir soluk getirdi. Bölgedeki diğer kalelerle haberleşme ağı içerisinde olduğu tahmin edilen Kêlha Romî, antik dünyadaki istihbarat ve savunma sistemlerinin ne kadar gelişmiş olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Gelecek dönemde yapılacak resmi kazı ve restorasyon çalışmalarıyla, bu gizemli kalenin Mezopotamya’nın turizm rotasındaki en önemli duraklardan biri haline gelmesi bekleniyor.
