Şanlıurfa veya eski çağlardaki adıyla Edessa, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alıyor. Peygamberler diyarı olarak da bilinen ve on binlerce yıllık tarihe tanıklık eden bu kadim coğrafya, Türkiye’nin en büyük 7. şehri olma özelliğini taşıyor. İlk buğday tarımının yapıldığı, medeniyetin filizlendiği bu büyüleyici topraklar, insanlık tarihinin akışını değiştiren Göbeklitepe’ye de ev sahipliği yapıyor. Efsanelere göre Nuh Tufanı’ndan sonra kurulan ilk şehir olan, Kurtuluş Savaşı’ndaki kahramanlığıyla "Şanlı" unvanını alan bu eşsiz kenti birlikte dolaşalım istedik.
İşte Şanlıurfa’ya yolunuz düşerse mutlaka görmeniz gereken, her biri ayrı bir hikaye barındıran 13 değerli durak:
1. Balıklıgöl (Halil-ür Rahman)
Şanlıurfa’nın en ikonik simgesi olan göl, 150 metre uzunluğunda ve kutsal sayılan balıklarıyla bilinir. Rivayete göre Hz. İbrahim, Nemrut tarafından ateşe atıldığında ateş suya, odunlar ise balığa dönüşmüştür. İnanç turizminin kalbi sayılan bu nokta, huzur veren atmosferiyle listenin ilk sırasında yer alıyor.
2. Şanlıurfa Kalesi
Dambak Tepesi üzerinde yükselen kale, M.Ö. 10.000 yıllarına uzanan Neolitik bir yerleşim üzerine kurulmuştur. Antik Osroene Krallığı tarafından inşa edilen ve Abbâsîler döneminde surları güçlendirilen kale, bugün ziyaretçilerine tüm şehri ve Balıklıgöl havzasını kuş bakışı izleme imkanı sunan bir açık hava müzesidir.
3. Rizvaniye Camii
Balıklıgöl’ün hemen kuzey kenarında yer alan bu Osmanlı yapısı, 1736 yılında Rakka Valisi Rıdvan Ahmet Paşa tarafından inşa ettirilmiştir. Caminin en dikkat çekici özelliği, girişindeki ahşap kapının hiç çivi kullanılmadan "kündekari" tekniğiyle yapılmış olması ve üzerindeki eşsiz geometrik desenlerdir.
4. Göbeklitepe
İnsanlık tarihinin bilinen en eski tapınağı olan Göbeklitepe, M.Ö. 10.000 yılına tarihlenmektedir. Avcı-toplayıcı insanların yerleşik yaşama geçmeden önce devasa kireçtaşı sütunlarla inşa ettiği bu kült merkezi, arkeoloji dünyasında "tarihin sıfır noktası" olarak kabul edilir.
5. Halfeti
Birecik Barajı'nın suları altında kalan "Batık Kent" Halfeti, Fırat Nehri üzerindeki tekne turlarıyla ünlüdür. Sular altındaki cami minaresi, sarp kayalıklardaki Rumkale ve dünyada sadece burada yetişen efsanevi "Siyah Gül", ilçeyi Şanlıurfa'nın en turistik noktalarından biri yapmaktadır.
6. Aynzeliha Gölü
Urfa Kalesi'nin hemen önünde bulunan bu küçük göl, efsaneye göre Nemrut'un kızı Zeliha'nın Hz. İbrahim için döktüğü gözyaşlarından oluşmuştur. Çevresindeki asırlık çınar ağaçları ve çay bahçeleriyle ziyaretçilere dinlenme alanı sunan göl, Balıklıgöl ile aynı inanç havzasında yer alır.
7. Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi
Türkiye'nin en modern müze komplekslerinden biri olan yapı, Neolitik dönem buluntuları açısından dünyanın en zengin koleksiyonuna sahiptir. "Dünyanın en eski gerçek heykeli" kabul edilen Balıklıgöl Adamı (Urfa Adamı) ve Göbeklitepe’deki tapınakların birebir canlandırmaları burada sergilenmektedir.
8. Şanlıurfa Mutfak Müzesi
Tarihi Hacıbanlar Evi'nin restore edilmesiyle açılan müze, kentin dünyaca ünlü gastronomi kültürünü yaşatıyor. Geleneksel mutfak araç gereçlerinin sergilendiği müzede, Urfa’nın yöresel yemeklerine dair kurslar verilmekte ve kentin eski ev yaşamı canlandırılmaktadır.
9. Harran
Dünyanın ilk üniversitesine ev sahipliği yapan Harran, kendine has konik kubbeli "Kümbet Evleri" ile meşhurdur. Akatça "kavşak" anlamına gelen ilçe, binlerce yıl boyunca Mezopotamya'nın bilim ve ticaret merkezi olmuş; Hz. Yakub Kuyusu gibi dini mekanlarıyla önemini korumuştur.
10. Germuş Kilisesi
Şehir merkezinin 10 km kuzeydoğusundaki Germuş Dağları eteklerinde bulunan bu 19. yüzyıl yapısı, bölgenin Hristiyanlık tarihindeki izlerini taşır. İki katlı, kesme taştan inşa edilen kilise, çevresindeki akarsu ve toplantı meydanıyla kentin önemli kültürel varlıklarından biridir.
11. Yakup Manastırı (Deyr Yakup)
Halk arasında "Nemrut’un Tahtı" olarak bilinen yapı, şehrin güneyindeki dağlık bölgede yer alır. Grekçe ve Süryanice kitabelerin bulunduğu anıt mezarı ve manastır kalıntılarıyla dikkat çeken bölge, antik dönemde bir seyfiye alanı olarak kullanılmıştır.
12. Reji Kilisesi (Aziz Petrus ve Aziz Paulus Kilisesi)
1861 yılında inşa edilen kilise, adını Fransızca "Regie" (Tekel) kelimesinden alır; çünkü bir dönem tütün fabrikası ve deposu olarak kullanılmıştır. 1998 yılında restore edilen yapı, bugün Şanlıurfa'nın çok kültürlü yapısını simgeleyen bir kültür merkezi olarak hizmet vermektedir.
13. Bazda Mağaraları
Harran yolu üzerinde bulunan bu devasa yapılar aslında tarihi taş ocaklarıdır. Yüzlerce yıl boyunca Harran'daki yapıların inşası için taş alınmasıyla oluşan mağaralar, 15 metreyi bulan tünelleri ve geniş galerileriyle büyüleyici bir yer altı labirentini andırmaktadır.
