Suriye'de Esad rejiminin devrilmesinin ardından başlayan demokratikleşme ve toparlanma süreci, uluslararası diplomasi trafiğinin merkezinde yer almaya devam ediyor. BMGK’nın son aylık bilgilendirme toplantısında delegeler, STG'nin uluslararası toplumla kurduğu bağları olumlu karşılarken, sahadaki kırılganlığın devam ettiğini vurguladı. Özellikle Lübnan'dan kaçan 300.000 Suriyelinin kabul edilmesi gibi insani adımlar "takdire şayan" bulunsa da, ülkenin güneyindeki Suveyda yol haritasında ilerleme kaydedilememesi ve devam eden mezhepsel çatışmalar geçiş sürecinin önündeki en büyük engeller olarak öne çıkıyor.
Güvenlik ve Bölgesel Gerilim: İsrail ve İran Denklemi
Suriye'nin geçiş sürecindeki en hassas başlıklarından biri, İsrail ile yaşanan sınır gerilimi ve bölgedeki milis güçlerin durumudur. Toplantıda Türkiye ve Suriye delegeleri, İsrail’in güney Suriye’deki askeri faaliyetlerini sert bir dille eleştirdi. Türkiye’nin BM Büyükelçisi Ahmet Yıldız, 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrılması Anlaşması’na tam uyum çağrısı yaparak, İsrail’in Aralık 2024’ten sonra işgal ettiği bölgelerden çekilmesini talep etti.
Öte yandan, ABD kanadı süreci daha çok terörle mücadele ve enerji güvenliği ekseninden değerlendiriyor. ABD Büyükelçi Yardımcısı Tammy Bruce, İran destekli milislerin etkisinin azalmasını memnuniyetle karşıladıklarını belirterek, STG’yi terörle mücadelede stratejik bir ortak olarak tanımladı. Özellikle Irak petrolünün Suriye üzerinden Akdeniz’e (Baniyas limanı) ulaştırılması, küresel enerji arzı sıkıntılarını hafifleten kritik bir ekonomik can damarı olarak görülüyor.
İnsani Yardım ve Finansal Darboğaz
Suriye halkının yarısından fazlası hâlâ temel yaşam ihtiyaçlarından yoksun bir şekilde hayata tutunmaya çalışıyor. İnsani İşler Koordinatörü Tom Fletcher’ın sunduğu rapor, krizin boyutlarını şu çarpıcı verilerle ortaya koyuyor:
Gıda Erişimi: 13 milyon insan yetersiz beslenme riskiyle karşı karşıya.
Temiz Su: 12 milyon insan güvenli su kaynaklarına ulaşamıyor.
Yardım Bütçesi: 2026’nın ilk çeyreğinde sağlanan fonlar ihtiyacın çok gerisinde kalmış durumda. Fletcher, sistemin çökmemesi ve hastanelerin çalışması için acil olarak 1,5 milyar dolara ihtiyaç olduğunu vurguladı.
İnsan Hakları ve Geçiş Dönemi Adaleti
Toplantının bir diğer önemli gündem maddesi, Suriye Uluslararası Soruşturma Komisyonu'nun görev süresinin uzatılmasıydı. 2011’den bu yana işlenen suçların faillerinin belirlenmesi ve hesap verebilirliğin sağlanması, kalıcı barışın ön koşulu olarak görülüyor. Ancak sivil toplum örgütleri ve aktivistler, geçiş süreci yönetiminin bazı politikalarından endişe duyuyor:
Mezhepsel Şiddet: Kıyı şeridindeki Alevi nüfus ve Suveyda’daki Dürzi topluluğuna yönelik saldırıların önlenmesi için somut adımlar bekleniyor.
Kürtlerin Statüsü: Suriye Demokratik Güçleri (SDF) ile entegrasyon anlaşmasında kaydedilen "adım adım ilerleme" henüz tam bir siyasi ve sosyal güvenceye dönüşmüş değil.
Ekonomik Kaygılar: Şam yönetiminin agresif neoliberal politikalar ve özelleştirme hamleleri, toplumsal dokunun bozulması riskini taşıyor.
BMGK toplantısında dile getirilen bu öncelikler, Suriye'nin sadece silahların susmasıyla değil; adalet, kapsayıcılık ve ekonomik sürdürülebilirlikle ayağa kalkabileceğini bir kez daha kanıtladı.
