2 Temmuz 1993'te Sivas'ta Madımak Oteli'nin ateşe verilmesi sonucu 33 aydın ve sanatçı ile iki otel çalışanı yaşamını yitirdi. Aradan geçen 32 yılda katliamın failleri hakkında çok sayıda dava açıldı, ağır cezalar verildi ve firari sanıklar yıllarca arandı. Ancak davanın seyri, zamanaşımı kararları, Cumhurbaşkanlığı afları ve kamu görevlileri hakkında soruşturma açılmaması nedeniyle Türkiye'nin en çok tartışılan yargı süreçlerinden biri haline geldi. Peki Madımak Katliamı'nın faillerine ne oldu? Saldırıyı gerçekleştirenler, firar edenler ve dönemin sorumluları hakkında hangi işlemler yapıldı?
Madımak Katliamı'nı gerçekleştirenler kimlerdi?
Madımak Katliamı'nın ardından yaklaşık 15 bin kişinin bulunduğu saldırıyla ilgili yalnızca 190 kişi gözaltına alındı. Bunlardan 124'ü hakkında dava açıldı.
İlk yargılamada 37 sanık beraat ederken, 87 sanık farklı hapis cezalarına çarptırıldı. Yargıtay'ın bozma kararının ardından yeniden görülen davada suçlamalar değişti ve üçüncü yargılamanın sonunda 38 sanık hakkında idam cezası verildi. İdam cezasının kaldırılmasıyla bu hükümler ağırlaştırılmış müebbet hapse çevrildi.
Ancak saldırıya katıldığı belirtilen çok sayıda kişi hiçbir zaman yargı önüne çıkarılamadı.
Bir numaralı sanık Cafer Erçakmak neden yakalanamadı?
Davada "bir numaralı sanık" olarak gösterilen Cafer Erçakmak, olay günü Aziz Nesin'e saldıran isimlerden biri olarak dosyada yer aldı. Hakkında kırmızı bülten çıkarıldı, yıllarca Almanya ya da Fransa'da olduğu iddia edildi. Ancak 18 yıl boyunca aranan Erçakmak'ın aslında Sivas'ta yaşadığı ortaya çıktı. 2011 yılında kalp krizi sonucu hayatını kaybetmesinin ardından mezarı açılarak kimlik tespiti yapıldı.
Erçakmak'ın emniyet müdürlüğüne yaklaşık 500 metre uzaklıktaki oğlunun evinde yaşadığı ortaya çıkarken, çocukları ise nerede olduğunu bilmediklerini öne sürdü.
Firari sanıklar nasıl yargılandı?
Yargılamalar devam ederken bazı sanıklar tahliye edildikten sonra kayıplara karıştı, bazıları ise hiç yakalanamadı.
Muhammet Nuh Kılıç ve Mustafa Dürer hakkında açılan davalar 2010 yılında zamanaşımı gerekçesiyle düşürüldü. Bu süreçte Nuh Kılıç'ın Almanya'da yaşadığı ve Alman vatandaşlığı aldığı ortaya çıktı.
Firari sanıklar Murat Sonkur, Murat Karataş ve Eren Ceylan hakkındaki dava ise yıllarca sürdü. Avukatlar olayın insanlığa karşı suç sayılması gerektiğini savunsa da mahkeme bu talebi kabul etmedi. Son olarak 14 Eylül 2023 tarihinde bu dosya da zamanaşımı nedeniyle düşürüldü.
Almanya'ya kaçan failler hakkında ne yapıldı?
Yargılama sürecinde davanın bazı hükümlülerinin Almanya'ya iltica ettiği ortaya çıktı.
2019 yılında Almanya'da yaşayan sekiz Madımak hükümlüsü hakkında Berlin Eyalet Meclisi Yeşiller Partisi milletvekilleri Fadime Topaç ile Benedikt Lux tarafından Federal Başsavcılığa suç duyurusunda bulunuldu.
Başvuruda, bu kişilerin insanlığa karşı suç ve kasten öldürme suçlarından Almanya'da yargılanması talep edildi.
Topaç, sekiz kişinin tamamına oturma izni ve iltica hakkı tanındığını, bunlardan birinin Alman vatandaşlığına geçtiğini açıkladı.
Basına yansıyan bilgilere göre ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü Vahit K., Türkiye'den kaçtıktan sonra Berlin'de ticaret yapmaya devam etti.
Almanya'daki bazı siyasi çevreler, evrensel yargı yetkisi kapsamında bu kişilerin Almanya'da da yargılanabileceğini savundu.
Cumhurbaşkanlığı aflarından kimler yararlandı?
Madımak davasında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan Ahmet Turan Kılıç'ın kalan cezası 2020 yılında sağlık gerekçesiyle Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kaldırıldı.
2023 yılında ise katliamın asli faillerinden kabul edilen Hayrettin Gül'ün kalan cezası da "sürekli hastalık" gerekçesiyle kaldırıldı.
Daha sonra ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü Adem Kozu'nun cezası da aynı gerekçeyle kaldırıldı.
Bu kararlar kamuoyunda geniş tartışmalara neden oldu.
Dönemin kamu görevlileri yargılandı mı?
Katliam sırasında görev yapan üst düzey kamu görevlileri hakkında ise herhangi bir ceza davası açılmadı. Dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel olayların ardından güvenlik güçlerinin görevini yaptığını savundu.
Başbakan Tansu Çiller ise "Çok şükür, otel dışındaki halkımız bir zarar görmemiştir" açıklamasıyla kamuoyunda yoğun eleştirilere neden oldu.
Başbakan Yardımcısı Erdal İnönü, Madımak Oteli'nde bulunan Aziz Nesin'e telefonla takviye kuvvet gönderileceğini söylediğini açıklarken, daha sonra yöneltilen eleştirilere "Ne yapayım, yetkim yoktu" yanıtını verdi.
Dönemin İçişleri Bakanı Mehmet Gazioğlu ise olayları Aziz Nesin'in açıklamalarının halkı tahrik ettiği yönünde değerlendirdi.
Sivas Valisi Ahmet Karabilgin, yardım taleplerinin zamanında karşılanmadığını ifade etti. Sivas Emniyet Müdürü Doğukan Öner hakkında ise polislere müdahale etmeme talimatı verdiği iddiaları gündeme geldi. Her iki isim de olaylardan sonra görevlerinden alındı.
Katliam sırasında Sivas Belediye Başkanı olan Temel Karamollaoğlu hakkında ise saldırgan kalabalığı teşvik ettiği iddiaları ortaya atıldı. Karamollaoğlu bu iddiaları kabul etmedi.
32 yıl sonra dosya tamamen kapandı mı?
Katliamda yaşamını yitirenlerin yakınlarının Anayasa Mahkemesi'ne yaptığı bireysel başvurular yıllarca sonuçlandırılmadı. Başvurunun karara bağlanmaması üzerine mağdur aileleri dosyayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşıdı.
Öte yandan, zamanaşımı kararları, firari sanıklar, af uygulamaları ve kamu görevlileri hakkında soruşturma yürütülmemesi nedeniyle Madımak Katliamı, aradan geçen 32 yıla rağmen Türkiye'de cezasızlık tartışmalarının en önemli dosyalarından biri olmayı sürdürüyor.
Kaynaklar: T24, DW Türkçe, bianet, Evrensel, ANKA Haber Ajansı, İnsan Hakları Derneği (İHD), Toplumsal Bellek Platformu.
