ABD’de Meta ve Google’a karşı açılan, çocuklarda dijital bağımlılık yarattıkları iddiasını içeren 1.000’den fazla davanın ilki Los Angeles’ta görülüyor. Davanın merkezinde, ismi K.G.M. olarak açıklanan 20 yaşındaki bir kadın bulunuyor.
Davacı K.G.M., çocuk yaşta kullanmaya başladığı Instagram ve YouTube nedeniyle kaygı bozukluğu, vücut algısı sorunları ve intihar düşünceleri yaşadığını iddia etti. Şirketleri, “kasıtlı olarak bağımlılık yaratan platformlar” kurmakla suçladı.
“Dijital kumarhaneler” benzetmesi
9 Şubat’ta yapılan açılış duruşmasında konuşan davacı avukatı Mark Lanier, Instagram ve YouTube gibi platformları “dijital kumarhaneler” olarak nitelendirdi. Lanier, “sonsuz kaydırma” özelliğinin dopamin salınımını tetikleyerek bağımlılığa yol açtığını savundu.
Lanier’e göre K.G.M. altı yaşında YouTube, dokuz yaşında Instagram kullanmaya başladı. Bazı dönemlerde YouTube’u günde altı–yedi saat, 16 yaşındayken ise bir gün Instagram’da 16 saatten fazla kullandığı mahkemede aktarıldı.
Avukat, Meta’nın kurucusu Mark Zuckerberg’e ait olduğu belirtilen 2015 tarihli bir şirket içi e-postada, platformlarda geçirilen sürenin yüzde 12 artırılmasının talep edildiğini de iddia etti.
Şirketler suçlamaları reddediyor
Meta ve Google avukatları, K.G.M.’nin yaşadığı ruh sağlığı sorunlarının sosyal medya platformlarından değil, ailevi ve kişisel sorunlardan kaynaklandığını ileri sürdü. Savunmada, davacının ihmal ve istismar iddialarıyla büyüdüğü vurgulandı.
Öte yandan TikTok ve Snap, dava öncesinde tazminat yoluyla uzlaşmaya gittiği için davalılar arasında yer almıyor.
Emsal etkisi ve olası sonuçlar
Altı haftadan uzun sürmesi beklenen davada Zuckerberg’in yanı sıra Instagram CEO’su Adam Mosseri ve YouTube CEO’su Neal Mohan’ın da ifade vermesi bekleniyor.
Davanın, ABD genelinde açılan binlerce benzer dava için emsal oluşturabileceği, teknoloji şirketlerinin çocuklar için ek güvenlik önlemleri almak zorunda kalabileceği belirtiliyor. Şirketler, milyarlarca dolarlık tazminat riskiyle karşı karşıya.
Küresel yasak tartışmaları
Çocukların sosyal medya kullanımına sınırlama getirme tartışmaları dünya genelinde sürüyor. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirmeyi planladıklarını açıkladı. Daha önce Avustralya bu yönde yasa çıkaran ilk ülke olmuştu.
Türkiye, Fransa, Danimarka ve Avusturya da yaş sınırı getirilmesini değerlendiren ülkeler arasında yer alıyor. Sosyal medya şirketleri ise bu tür yasakların “etkisiz ve uygulanması zor” olacağını savunuyor.
