Dünyaca tanınan Kürt bilim insanı Prof. Dr. Nadir Nadirov’un yaşamını, sürgünlük yıllarından bilim dünyasındaki çalışmalarına uzanan mücadelesini ve akademik başarılarını anlattığı anı kitabı Kürtçeye çevrildi. “Rêya Min a Dijwar Ber bi Zanyariyê ve” (Bilime Giden Çetin Yolum) adıyla yayımlanan 190 sayfalık kitap, DOZ Yayınları tarafından okurla buluşturuldu.
Rusçadan Kurmancîye Têmûrê Xelîl tarafından çevrilen kitabın editörlüğünü ve yayına hazırlık sürecini araştırmacı-yazar Salih Kevirbirî üstlendi. DOZ Yayınları’nın kayıtlarında eser, 2026 tarihli ilk baskı olarak yer alıyor.
Kitap, Nadirov’un çocukluk yıllarından akademik yaşamına ve petrol-petrokimya alanındaki çalışmalarına kadar uzanan bir yaşam öyküsünü kendi anlatımı üzerinden aktarıyor. Nadirov’un çocukluk yılları, ailesinin 1930’lu yıllarda sürgün edilmesiyle Kazakistan’da geçti.
Sürgünden bilim dünyasının zirvesine
Nadir Kerem Nadirov, 1932’de Sovyet Azerbaycanı’na bağlı Nahçıvan’ın Kîkaça köyünde dünyaya geldi. Ailesi 1937’de zorunlu sürgünle Sovyet Kazakistanı’na gönderildi. Nadirov, ortaöğrenimini Kazakça tamamladıktan sonra Kızılorda’daki pedagojik enstitüde eğitim gördü; 1956-1959 yılları arasında Moskova’daki pedagojik enstitünün lisansüstü programında öğrenim gördü.
Akademik kariyerinin ilk döneminde kimya öğretmenliği yapan Nadirov, daha sonra üniversitelerde ve bilim kurumlarında görev aldı. Kazakistan’ın petrol ve doğalgaz alanındaki bilimsel çalışmalarında önemli sorumluluklar üstlendi; Atırau’daki Petrol ve Gaz Enstitüsü’nde de çalışmalar yürüttü.
Bilimsel üretimi yıllar içinde genişleyen Nadirov’un 1200’ün üzerinde bilimsel çalışması, onlarca kitabı ve monografisi ile 200’ü aşkın patent ve buluş belgesi bulunuyordu. Satbayev Üniversitesi de ölümünün ardından yayımladığı açıklamada Nadirov’un 1200’den fazla bilimsel çalışma, 31 monografi, 10 ders kitabı ve yaklaşık 250 patent ve buluş belgesinin bulunduğunu belirtti.
Nadirov ayrıca çok sayıda bilim insanının yetişmesine katkı sundu. DOZ’un biyografik bilgilerinde 50’den fazla bilim adayı ve 12 bilim doktorunun yetiştirilmesine öncülük ettiği aktarılıyor.
Kazakistan’ın petrol araştırmalarında önemli bir isimdi
Nadirov’un bilimsel çalışmalarının önemli bir bölümü petrol ve petrokimya alanına odaklandı. Kazakistan’daki petrol yataklarının bileşimi ve özelliklerinin kapsamlı biçimde araştırılmasına öncülük etti.
Buzacı Yarımadası’nın yüksek viskoziteli petrolü üzerine yürütülen araştırmalar ve bu petrolün boru hatlarıyla taşınmasına ilişkin teknoloji çalışmaları, Nadirov ve çalışma arkadaşlarına 1980’de Kazakistan SSC Bilim ve Teknoloji Devlet Ödülü kazandırdı.
Nadirov, Tengiz petrol sahasının araştırılması ve geliştirilmesi süreçlerinde de aktif rol aldı. Kazakistan petrolü üzerine çok sayıda çalışma ve monografi kaleme aldı.
Akademik kariyeri boyunca profesörlük ve akademi üyeliklerinin yanı sıra çeşitli devlet ödüllerine layık görüldü. Kazakistan’ın bilim ve mühendislik kurumlarında üst düzey görevler üstlenen Nadirov, petrol alanındaki çalışmaları nedeniyle Sovyetler Birliği ve Kazakistan’da farklı unvan ve ödüller aldı.
“Kürt milletinin gururu”
Nadirov’un yaşamı yalnızca bilimsel çalışmalarıyla değil, Kürt kimliği ve Kürt toplumuna yönelik çalışmalarıyla da öne çıktı.
Kazakistan’daki Kürt toplumunun örgütlenmesinde aktif rol alan Nadirov, 1997-2003 yılları arasında Kazakistan Kürtleri Birliği Berbang’ın başkanlığını, 2003’ten itibaren ise onursal başkanlığını yaptı.
Kürtlerin Sovyetler Birliği dönemindeki sürgün tarihine ilişkin de çalışmalar yürüttü. Kürtlerin Kazakistan’daki tarihi üzerine eserler kaleme aldı. 2003 yılında Rusça yayımlanan “Kurds of Kazakhstan” adlı çalışması da bu alandaki eserlerinden biri oldu.
DOZ Yayınları tarafından yayımlanan kitabın arka kapağında Nadirov’un bilimsel mirası şöyle özetleniyor:
“Nadir Nadirov sadece dünyaca ünlü bir bilim insanı ve büyük bir mühendis değil; aynı zamanda Kürt milletinin gururu ve Kazakistan halkının sadık bir evladıydı.
Yüzlerce bilimsel makalesi, 200’ü aşkın patenti ve petrol alanındaki çığır açan araştırmalarıyla uluslararası alanda bilimin en üst basamaklarına tırmandı.
Sürgünde geçen çocukluk günlerinden en büyük akademik kürsülere uzanan bu anı kitabı, bir bilim insanının azmine ve zekasına ışık tutuyor. Nadirov, en zorlu yaşam koşullarında dahi bilgi ve emekle nasıl başarıya ulaşılabileceğini göstererek yeni nesillere yol gösteriyor.”
Kitap ilk kez Kürtçe yayımlandı
Nadirov’un 2021’deki ölümünün ardından Kazakistan’da adına verilen önem de devam etti. 2022’de Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in kararıyla Atırau’daki Gaz ve Petrol Enstitüsü’ne Nadirov’un adı verildi.
Şimdi ise bilim insanının anıları Kürtçeye çevrilerek farklı bir aşamaya taşındı. DOZ Yayınları, kitabın Nadirov’un büyük eserinin kendi ana dilinde yayımlanan ilk çalışma olduğunu belirtiyor. Kitap Kurmancî ve Latin alfabesiyle yayımlandı.
Bu yönüyle eser yalnızca bir bilim insanının yaşam öyküsünü değil, sürgünlükten akademik başarıya uzanan bir Kürt aydınının kişisel tanıklığını da Kürtçe okura taşıyor.
Diyarbakır Kitap Fuarı’nda Nadirov paneli
Kitabın tanıtımı 2 Ekim’de Diyarbakır Kitap Fuarı’nda gerçekleştirilecek özel bir panelle yapılacak.
DOZ Yayınları tarafından düzenlenecek etkinlikte Nadirov’un kızı Narin Nadirova ile kitabın editörü Salih Kevirbirî konuşmacı olarak yer alacak.
