Sîdar Weşan etiketini taşıyan kitap, Samî Tan’ın daha önce çeşitli mecralarda yayımlanmış makalelerinin yanı sıra ilk kez gün yüzüne çıkan çalışmalarını bir araya getiriyor. Eser, Kürt dilini sadece dilbilimsel bir teknikle değil, aynı zamanda sosyolojik ve tarihsel bir perspektifle ele alarak okuyucuya kapsamlı bir yol haritası sunuyor. Kitabın isminde yer alan "Man û Neman" vurgusu, dilin bir halk için varlık ve yokluk meselesi olduğuna dair güçlü bir alt metin taşıyor.
Üç Bölümde Kürt Dilinin Anatomisi
Kitap, okuru Kürtçenin farklı katmanlarına götüren üç ana bölümden oluşuyor:
Birinci Bölüm: Kürt dilinin dünya dilleri arasındaki yeri ve tarihsel gelişimi inceleniyor. Baba Tahir Hemedanî’nin beş farklı lehçeyi barındıran şiirinden yola çıkılarak, dilin edebi zenginliği ortaya konuyor. Ayrıca Kürtçe renk isimleri bilimsel ölçütlerle değerlendirilirken, Yusuf Ziyaeddin Paşa’nın sözlüğü üzerinden giyimden yemeğe kadar toplumsal yaşamın dilsel izdüşümleri analiz ediliyor.
İkinci Bölüm: Kurmancî lehçesinin morfolojik yapısına odaklanılıyor. D. N. Mackenzie’nin çalışmalarından beslenen bu bölümde, folklorik deyimler ve söz kalıpları mercek altına alınıyor. Bölümün dikkat çeken bir diğer çalışması ise yazarın kendi ailesinden derlediği şarkılar üzerinden Semsûr (Adıyaman) ağzının özelliklerini tanıtması.
Üçüncü Bölüm: Kürtçenin güncel durumu ve dil planlaması meselelerine ayrılmış. Bu bölümde TZPKurdî’nin (Kürt Eğitim ve Dil Hareketi) dil mücadelesindeki rolü ve dil kırım politikalarına karşı geliştirilen stratejiler değerlendiriliyor.
"Dilimizi Tanımadan Onu Sevemeyiz"
Samî Tan, kitabın önsözünde dilin değersizleştirilmesine yönelik politikalara dikkat çekerek, çalışmasının amacını şu sözlerle ifade ediyor:
“Bir insanın bir şeyi sevebilmesi için onu tanıması gerekir. Dilimize ve kültürümüze karşı sistematik bir dil kırım politikası uygulanmıştır. Kürtçe; cehalet ve yoksulluğun simgesi olarak kodlanarak halkın gözünde değersizleştirilmek istenmiştir. Bu nedenle önce dilimizi tanımalı ve tarihini bilmeliyiz.”
Yazar, Kürt diline yönelik inkarın kökenlerini İttihat ve Terakki dönemine kadar götürerek, Evliya Çelebi’nin notları üzerinden bu kadim dilin tarihsel varlığını kanıtlarla sunuyor. Kitap, okurların kendi dillerini daha iyi tanımalarını ve Kürtçenin "kendi doğal ortamında bir yıldız gibi parlamasına" katkı sunmayı hedefliyor.
