Rojhilat’ta (Doğu Kürdistan) faaliyet yürüten beş Kürt partisinin 22 Şubat’ta ilan ettiği “İran Kürdistanı Siyasi Güçler İttifakı” bölgedeki siyasi dengeleri yeniden hareketlendirdi. İttifakın bileşenlerinden biri olan Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK) adına konuşan Eşbaşkan Peyman Viyan, girişimi “Doğu Kürdistan’daki Kürt halkının gücünün birleşmesi” olarak nitelendirdi.
Viyan, The New Region haber portalından gazeteci Wladimir van Wilgenburg’e verdiği röportajda, ittifakın uzun süredir yürütülen stratejik bir çalışmanın sonucu olduğunu belirtti. Yedi parti arasında sekiz ay önce kurulan diyalog merkezi aracılığıyla yoğun müzakereler yapıldığını, ortak faaliyetlerin planlandığını ve nihayetinde siyasi ittifakın ilan edildiğini ifade etti. Bu sürecin herhangi bir dış gücün desteğiyle değil, partilerin kendi iradesi ve “milli görev bilinciyle” hayata geçirildiğini vurguladı.
İran’da 28 Aralık’ta başlayarak yüzlerce kente yayılan protestolar, rejimin sert müdahalesi ve binlerce kişinin hayatını kaybettiği iddialarıyla gündemdeki yerini koruyor. Resmi açıklamalarda 3 binden fazla kişinin yaşamını yitirdiği belirtilirken, insan hakları örgütleri ve bağımsız raporlarda bu sayının çok daha yüksek olduğu, bazı iddialara göre 30 bini aştığı öne sürülüyor. 50 binden fazla kişinin tutuklandığı bildiriliyor. Özellikle Kermanşah ve İlam gibi Rojhilat kentleri protestoların merkezleri arasında yer aldı. 2023’te Jina Amini’nin ölümü sonrası başlayan “Jin Jiyan Azadî” eylemlerinin de önemli bir bölümü bu bölgede gerçekleşmişti.
“Dış güçlerle ilişkimiz yok, ölçülüyüz”
ABD’nin İran’a yönelik olası müdahalesi ve Washington-Tahran arasında 6 Şubat’tan itibaren başlayan dolaylı görüşmeler sürerken, bölgeye yoğun askeri sevkiyat yapıldığı bildiriliyor. Tarafların Cenevre’de üçüncü tur görüşmeleri gerçekleştirmesi bekleniyor ancak kalıcı bir anlaşmadan hâlâ uzak olunduğu kaydediliyor.
Viyan, ABD ya da İsrail’den destek alıp almadıkları sorusuna, Kürt halkının sorununu demokratik yöntemlerle çözmek için herkesle müzakereye açık olduklarını ancak şu ana kadar Amerika veya İsrail ile herhangi bir ilişkilerinin bulunmadığını söyledi. Ortadoğu’daki savaşların dış güçlerin çıkar politikaları nedeniyle bölge halklarına ağır bedeller ödettiğini ifade eden Viyan, bu nedenle ilişkilerde “ölçülü ve hassas” davrandıklarını dile getirdi.
1979’da devrilen şahın oğlu Rıza Pehlevi hakkında da değerlendirmede bulunan Viyan, İran toplumunda Pehlevi’ye güçlü bir destek olmadığını savundu. Demokratik bir zihniyet görmediklerini belirten Viyan, İran’daki milliyetçi, cinsiyetçi ve dini baskıcı anlayışa benzer bir çizginin kabul görmeyeceğini ifade etti. Halkın bilinç düzeyinin yüksek olduğunu ve yeni bir otoriter yapıyı kabullenmeyeceğini söyledi.
“Amacımız demokratik İran ve Kürtlerin statüsü”
İttifakın hedefinin bağımsızlık mı, özerklik mi yoksa federal bir model mi olduğu sorusuna yanıt veren Viyan, modern normlar çerçevesinde özerkliğin tüm halkların hakkı olduğunu ve Kürt halkının da siyasi iradesini savunarak kendini yönetebileceğini dile getirdi. Buna “özerklik” dediklerini belirten Viyan, dışarıdan hiçbir gücün halkı yönetmemesi gerektiğini savundu.
“Amacımız, demokratik bir ülkede Kürt halkının kaderini belirlemek ve Kürt halkının statüsünün kabul görmesini sağlamaktır. Amacımız demokratik bir İran’ın kurulmasıdır” diyen Viyan, İran’ın çok uluslu ve çok kültürlü bir yapıya sahip olduğunu, bu nedenle her ulusun siyasi iradesini koruyabileceği demokratik bir sisteme ihtiyaç bulunduğunu ifade etti.
Doğu Kürdistan’ı İran’dan ayırmadıklarını özellikle vurgulayan Viyan, Kürt halkının kimliğinin ve demokratik özerkliğinin demokratik bir İran içinde güvence altına alınmasını istediklerini söyledi. Anadilde eğitim başta olmak üzere kültürel, sosyal, ekonomik ve siyasal hakların adil biçimde sağlanmasının ülkenin bütünlüğü, istikrarı ve barışı için temel şart olduğunu belirtti. Bu mesele çözülmeden kalıcı istikrarın sağlanamayacağını dile getiren Viyan, toplumun enerjisinin baskı ve hak ihlalleri yerine ekonomik, bilimsel, kültürel ve insani gelişmelere yönelmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
