Cudi Dağı’nın eteklerinde bulunan ve 1990’lı yıllarda zorla boşaltılan Süryani yerleşimi Herbol köyünün 10 yıllık değişimi, bölgede yürütülen madencilik faaliyetlerinin doğa ve kültürel miras üzerindeki etkisini ortaya koydu. Uydu görüntüleri ve bölgeden çekilen görüntülerde, bir dönem yeşil örtüyle kaplı yamaçların kazılarla parçalandığı, toprağın renginin değiştiği ve eski köy yerleşiminin kalıntılarının tahrip olduğu görülüyor.
Botan bölgesindeki ekolojik tahribatın 2015’te yoğunlaşan çatışmalarla birlikte hız kazandığı belirtiliyor. Bölgede orman yangınlarıyla başlayan yıkımın ağaç kesimleri, maden ocakları ve petrol arama faaliyetleriyle sürdüğü ifade ediliyor. Sivillerin girişine yıllardır yasaklı olan alanlarda yürütülen çalışmalar ise bölgenin doğal yapısına ilişkin soru işaretlerini artırıyor.
Dağ yamaçlarının rengi 10 yılda değişti
Şırnak’ın Silopi ilçesine bağlı Herbol köyü, Cudi Dağı’nın eteklerinde yer alıyor. Süryani-Keldani nüfusun yaşadığı köyün çevresi, 2015 ve öncesinde yeşil bitki örtüsüyle kaplıyken bugün farklı renklerdeki toprak katmanları ve geniş kazı alanlarıyla dikkat çekiyor.
Köyün kırsalına ve dağın eteklerine açılan maden ocakları nedeniyle doğal görünümün önemli ölçüde değiştiği görülüyor. Madencilik faaliyetlerinin yürütüldüğü alanların eski köy yerleşimini de kapsadığı belirtilirken, bölgede ağaçların büyük ölçüde ortadan kaldırıldığı aktarılıyor.
Uydu görüntüleri ile köyden çekilen görüntülerde, dağ yamacında basamaklar halinde ilerleyen kazılar ve kahverengiden kırmızıya, kırmızıdan beyaza uzanan toprak katmanları öne çıkıyor. Köyün yalnızca birkaç yüz metre uzağında bulunan maden ocaklarının, yerleşimin çevresindeki doğal yapıyı da etkilediği belirtiliyor.
Cudi Dağı’nın doğal silueti bozuldu
Bölgedeki tahribat, dağın farklı yamaçları karşılaştırıldığında daha belirgin hale geliyor. Bir yanda ağaçların ve doğal bitki örtüsünün korunduğu yamaçlar bulunurken diğer yanda kazılarla açılmış, bitki örtüsünü büyük ölçüde kaybetmiş alanlar görülüyor.
Maden çalışmalarıyla birlikte dağın doğal siluetinin değiştiği, toprak katmanlarının geniş alanlarda açığa çıktığı belirtiliyor. Çalışmaların sivil girişine yasaklı bir bölgede yıllardır devam etmesi de dikkat çekiyor.
Eski Herbol köyünün kalıntıları da tahrip edildi
Uydu görüntülerinde, maden faaliyetlerinin yürütüldüğü alanda Herbol köyünün eski yerleşimine ait kalıntılar da seçilebiliyor. Bölgedeki çalışmaların yalnızca doğal çevreyi değil, geçmişte köy yaşamının sürdüğü alanları ve yerleşimin izlerini de ortadan kaldırdığı aktarılıyor.
Köyün girişinde ve çevresinde çok sayıda jandarma karakolunun bulunması da bölgedeki güvenlik uygulamalarını gündeme getiriyor. Haberde, bu karakolların madencilik faaliyetlerine güvenlik desteği sağladığı belirtilirken, doğa tahribatını görüntülemek ve fotoğraflamak isteyen yurttaşların askerler tarafından engellendiği ifade ediliyor.
Herbol köyü neden boşaltıldı?
Cudi Dağı’nın yamacındaki Herbol, 1990-1993 yılları arasında “güvenlik” gerekçesiyle zorla boşaltıldı. Köyün nüfusunun tamamı Süryani-Keldani yurttaşlardan oluşuyordu. Köylerinden ayrılmak zorunda kalan ailelerin bir bölümü Türkiye’nin batısındaki kentlere, bir bölümü ise Fransa ve diğer Avrupa ülkelerine göç etti.
Köye dönüşler 2014 yılında başladı. Ancak köyde bugün yalnızca yedi ailenin yaşadığı belirtiliyor. Diğer köylüler ise zaman zaman eski yerleşimlerine gelip daha sonra yaşadıkları kentlere ve ülkelere geri dönüyor.
Herbol’deki değişim, zorunlu göçün ardından boşalan bir yerleşimin çevresinde doğal ve kültürel mirasın nasıl dönüşüme uğradığını da gözler önüne seriyor.
Herbol köyünün yıllar içindeki değişimini gösteren görüntüler, Cudi Dağı çevresindeki madencilik faaliyetlerinin etkilerini ve eski yerleşimin karşı karşıya kaldığı tahribatı ortaya koyuyor.
