HABAŞ’ta 27 yıllık iş cinayetleri zinciri: 17 işçinin öldüğü facia göz göre göre mi geldi?

İzmir’in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım’da yaşanan patlama, Türkiye’de işçi sağlığı ve iş güvenliği tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Patlamada 17 işçi hayatını kaybetti, çok sayıda işçi yaralandı. İzmir Valiliği, olayın sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak elektrik ark ocağına düşmesinden kaynaklandığının değerlendirildiğini açıkladı. HABAŞ ise olayın elektrik ark ocaklarından birinde planlı bakım çalışmaları sırasında meydana geldiğini bildirdi.

Ancak fabrikadaki ölümler, tek bir patlamayla sınırlı değil. HABAŞ’ın Aliağa’daki fabrika ve liman tesislerinde yıllardır ölümle ve ağır yaralanmalarla sonuçlanan kazalar yaşanıyor. İşçiler, üretimin durmaması için bakım ve revizyonların ertelendiğini, arızaların geçici yöntemlerle giderildiğini, eski ekipmanların kullanılmaya devam edildiğini anlatıyor.

Son üç haftada yaşanan üç ayrı olayda 19 işçinin yaşamını yitirmesi, geçmişteki kazalarla bugünkü facia arasındaki bağlantıyı yeniden tartışmaya açtı. İş güvenliği uzmanları ve sendikalar, ölümlerin birbirinden bağımsız kazalar olarak değerlendirilemeyeceğine dikkat çekiyor.

Son 19 günde üç olay, 19 işçi hayatını kaybetti

HABAŞ’ta 9 Kasım’daki büyük patlamadan önce de iki işçi yaşamını yitirdi. 21 Ekim’de taşeron Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, merdivenden yaklaşık 8 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti.

5 Kasım’da ise 20 yaşındaki taşeron işçi Eyüp Eğinli, iş makinesi lastiğine hava basıldığı sırada lastiğin patlaması sonucu yaşamını yitirdi. Aynı olayda bir işçi de yaralandı.

Bu iki ölümün ardından 9 Kasım’da fabrikada meydana gelen patlamada 17 işçi daha hayatını kaybetti. Böylece yalnızca 19 gün içinde HABAŞ’ın Aliağa tesislerinde yaşanan üç ayrı olayda 19 işçi yaşamını yitirmiş oldu.

Birleşik Metal-İş, patlamanın ardından yaptığı açıklamada, olayın fabrikada son üç haftada yaşanan üçüncü iş cinayeti olduğuna dikkat çekti. Sendika, önceki ölümlerin ardından işverenin hangi önlemleri aldığının ve kamu kurumlarının denetim görevini yerine getirip getirmediğinin açığa çıkarılmasını istedi.

İşçiler yıllardır aynı sorunları anlatıyor: Bakım erteleniyor, ekipmanlar eski

Fabrikada çalışan işçilerin aktardığına göre üretimin kesintiye uğramaması için bakım ve revizyon çalışmaları erteleniyor. Arızaların geçici müdahalelerle giderildiği, eski ve tamir görmüş ekipmanlarla yeni hatlar kurulduğu belirtiliyor.

İşçiler ayrıca fabrikaya sürekli yeni çalışanların alındığını, deneyim kazanmaları için yeterli zaman tanınmadan tecrübeli işçiler gibi çalıştırıldıklarını anlatıyor.

Bu iddialar, HABAŞ’ta yaşanan kazaların yalnızca çalışma sırasında ortaya çıkan anlık hatalarla açıklanamayacağını gösteren başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Ağır sanayi üretiminin gerektirdiği bakım, teknik güvenlik ve denetim süreçlerinin nasıl yürütüldüğü ise patlamanın ardından yanıt bekleyen sorular arasında.

İş güvenliği uzmanı Deniz İpek: “Bu ölümleri ayrı ayrı talihsizlikler olarak değerlendirmek mümkün değil”

A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek, HABAŞ’ta yıllardır yaşanan iş cinayetleri ve ağır yaralanmalı kazaların birbirinden bağımsız ele alınamayacağını belirtti. İpek, üretim organizasyonunun, çalışma koşullarının ve işveren sorumluluğunun araştırılması gerektiğini söyledi.

HABAŞ’ta 2018’den bu yana yaşanan ölümlere dikkat çeken İpek, şöyle konuştu:

“HABAŞ’ta 2018’den bu yana en az yedi işçi yaşamını yitirdi. Bu işçilerin beşi taşeron firmalarda çalışıyordu. Yalnızca son üç haftada 55 yaşındaki Hakan Doğan yüksekten düşerek, 20 yaşındaki Eyüp Eğinli ise iş makinesi lastiğinin patlaması sonucu hayatını kaybetti. Şimdi de büyük bir patlama yaşandı. Bunların her birini ayrı bir talihsizlik olarak değerlendirmek mümkün değil. Farklı işlerde, farklı nedenlerle yaşanan bu ölümlerin ortak noktası, işçilerin çalışma koşullarıdır.”

İpek, geçmiş yıllarda çelikhanede yaşanan patlamaları da hatırlattı. 2018’de çelik ocağında kırılan elektrotların çıkarılması sırasında meydana gelen patlamada beş işçinin yaralandığını, aynı yıl sürekli döküm makinesindeki patlamada üç işçinin ağır yaralandığını belirtti.

2019’da ise çelikhanede pota taşıma aracının devrilmesi sonucu yaklaşık 80 ton sıvı çeliğin çalışma alanına döküldüğünü ve 11 işçinin yaralandığını söyledi. İpek, Eylül 2025’te çelikhane ocağında yaşanan başka bir patlamada da biri ağır yedi işçinin yaralandığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Yıllardır benzer tehlikelerle karşılaşan bir işletmede, önceki kazalardan sonra hangi önlemlerin alındığı ve bunların neden yeterli olmadığı sorgulanmalıdır.”

Patlamanın nedeni araştırılmalı: “Bir boruya çarpılması neden büyük bir patlamaya dönüşüyor?”

9 Kasım’daki patlamanın nedenine ilişkin farklı açıklamalar bulunuyor. İzmir Valiliği, sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak elektrik ark ocağına düşmesinin patlamaya yol açtığının değerlendirildiğini duyurdu. HABAŞ ise olayın elektrik ark ocaklarından birinde planlı bakım çalışmaları sırasında gerçekleştiğini bildirdi.

İş güvenliği uzmanı Deniz İpek, işyerinden aktarılan ilk bilgilerin vinçle pota indirilirken doğal gaz borusuna çarpıldığı yönünde olduğunu belirtti. Bu bilginin doğrulanması halinde olayın yalnızca bir vinç operatörünün hatası üzerinden açıklanamayacağını vurgulayan İpek, tesisin bütün güvenlik sistemlerinin incelenmesi gerektiğini söyledi.

İpek, değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“Bu bilgi doğrulanırsa olayın yalnızca bir vinç operatörünün hatası üzerinden açıklanması kabul edilemez. Ağır yüklerin taşındığı bir tesiste doğal gaz hatlarının konumu, mekanik darbelere karşı korunması, kaldırma operasyonlarının planlanması ve gaz kaçağı halinde devreye girmesi gereken güvenlik sistemleri birlikte incelenmelidir. Gaz hattının hasar görmesiyle başlayan bir olayın patlamaya ve yangına dönüşmesini önlemek için mühendislik önlemleri alınmalıdır. Gazın nasıl tutuştuğu, acil kesme sistemlerinin bulunup bulunmadığı ve varsa neden patlamayı önleyemediği araştırılmalıdır. Asıl mesele yalnızca boruya neyin çarptığı değil, böyle bir olayın büyük bir felakete dönüşmesini engelleyecek güvenlik önlemlerinin yeterliliğidir.”

İş cinayetlerinde mahkeme HABAŞ’ı yüzde 70 kusurlu buldu

HABAŞ’ta geçmişte yaşanan ölümlerin ardından açılan davalar da iş güvenliği tartışmalarının önemli bir parçası.

7 Ekim 2020’de fabrikada çalışan 36 yaşındaki Kadir Özdemir, eskiyen sacların değiştirilmesi sırasında yaklaşık 10 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitirdi. Ailenin açtığı tazminat davasında mahkeme, HABAŞ’ı yüzde 70 oranında asli kusurlu buldu. Dava kapsamında işçilerin güvenli yaşam hattı olmadan yüksekte çalıştırılması gündeme geldi.

6 Kasım 2020’de HABAŞ Limanı’nda taşeron Yüksan firmasında çalışan Raif Çatan ise gece saatlerinde, dalgalı denizde gemiye yükleme yapılırken denize düşerek hayatını kaybetti. Dava dosyasında denize düşme riskinin HABAŞ personeli tarafından tutulan tutanaklarda kayıtlı olduğu, buna rağmen gerekli önlemlerin alınmadığı belirtildi. Beş sanığa verilen üçer yıllık hapis cezaları indirimle 2 yıl 6 aya düşürüldü. Dosyanın istinaf süreci devam ediyor.

Deniz İpek, bu iki dosyanın da iş cinayetlerinin yalnızca kaza anındaki davranışlarla açıklanamayacağını gösterdiğini belirterek şunları söyledi:

“2020 yılında 10 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitiren Kadir Özdemir’in ailesinin açtığı tazminat davasında HABAŞ yüzde 70 oranında kusurlu bulundu. Aynı yıl HABAŞ Limanı’nda denize düşerek yaşamını yitiren taşeron işçi Raif Çatan’ın davasında ise tehlikenin önceden bilindiği halde gerekli önlemlerin alınmadığı gündeme geldi. Bu dosyalar, iş cinayetlerinin yalnızca kaza anındaki davranışlarla açıklanamayacağını gösteriyor. Bugün sorulması gereken, bu ölümlerden sonra işletmenin çalışma koşullarında neyin değiştiğidir.”

İş cinayetinden hapis ve meslekten men cezası alan yöneticiler hâlâ görevde

HABAŞ’ın iş güvenliği geçmişine ilişkin bir diğer dikkat çekici başlık ise şirket yöneticileri hakkında verilen mahkûmiyet kararları.

27 Nisan 2017’de Kocaeli Körfez’de HABAŞ’a ait LPG tankerinde çıkan yangında bir işçi hayatını kaybetmiş, 10 kişi yaralanmıştı. Bu olayla ilgili davada Kocaeli 1. Ağır Ceza Mahkemesi, 21 Mayıs 2026’da dokuz sanık hakkında hapis cezasına hükmetti.

Aralarında HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ve Erol Başaran Altıntuğ’un da bulunduğu beş sanık asli kusurlu bulundu. Sanıklara ayrı ayrı 4 yıl 10 ay 10 gün hapis ve 1 yıl 9 ay meslekten men cezası verildi.

Ancak şirket kayıtlarında Mehmet Rüştü Başaran’ın HABAŞ Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi AŞ ile HABAŞ Endüstri Tesisleri AŞ’de Yönetim Kurulu Başkanı, Erol Başaran Altıntuğ’un ise Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yaptığı görülüyor. Her iki yöneticinin görev süresinin 26 Mart 2027’ye kadar devam edeceği kayıtlı.

Mayıs ayında verilen mahkûmiyet kararlarının kesinleşme sürecine ilişkin açık kaynaklarda bilgi bulunmuyor. Bununla birlikte, başka bir iş cinayeti davasında asli kusurlu bulunan iki yöneticinin şirket yönetiminde görünmeye devam etmesi, HABAŞ’ta kurumsal sorumluluğun nasıl ele alındığına ilişkin soruları gündeme getiriyor.

1999’dan bugüne HABAŞ’ta iş cinayetleri ve ağır kazalar

HABAŞ’ın Aliağa’daki fabrika ve liman tesislerinde 1999’dan bu yana çok sayıda ölümcül kaza ve ağır yaralanmalı olay yaşandı. Farklı yıllarda meydana gelen kazalarda işçiler yüksekten düşme, ezilme, patlama, elektrik çarpması ve ağır yüklerin altında kalma gibi nedenlerle yaşamını yitirdi.

HABAŞ’ta yıllara yayılan iş cinayetleri ve kazalar:

Bu döküm, HABAŞ tesislerinde yıllar boyunca yaşanan kazaların farklı biçimlerde tekrarlandığını ortaya koyuyor. Çelik ocaklarındaki patlamalar, ağır yüklerin taşınması sırasında meydana gelen kazalar, yüksekten düşmeler ve limandaki ölümcül olaylar, iş güvenliği önlemlerinin yeterliliğine ilişkin soruları gündemde tutuyor.

Sendikalardan ve siyasi partilerden tepki: “Üretim durdurulsun”

Birleşik Metal-İş, patlamanın ardından yaptığı açıklamada işçi sağlığı ve güvenliğinin maliyet kalemi olarak görülmesine, taşeron çalışma düzenine ve kamusal denetimsizliğe tepki gösterdi.

Sendikanın açıklamasında şu ifadeler yer aldı:

“Bu, HABAŞ’ta son üç haftada yaşanan üçüncü iş cinayeti. İşçi sağlığı ve iş güvenliğini maliyet kalemi olarak gören sermayenin kâr hırsı, taşeron çalışma düzeni ve kamusal denetimsizlik işçilerin hayatına mal oluyor. HABAŞ’ta önceki iki iş cinayetinin ardından işverenin hangi önlemleri aldığı ve kamu kurumlarının denetim görevini yerine getirip getirmediği açığa çıkarılmalıdır. İşçilerin can güvenliği sağlanana kadar fabrikada üretim durdurulmalıdır. Patlamanın nedenleri tüm yönleriyle soruşturulmalı, fabrika yönetimi ve denetimle görevli kamu görevlileri dahil olmak üzere tüm sorumlular yargı önünde hesap vermelidir. Kâr uğruna işçinin hayatını hiçe sayan bu katliam düzenine karşı mücadelemizi sürdüreceğiz.”

Patlamanın ardından Aliağa Devlet Hastanesi önünde basın açıklaması yapmak isteyen Ege İşçi Birliği sözcüleri Yücel Memiş ve Sonay Tezcan gözaltına alındı. Daha sonra Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında beş kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Bianet’in aktardığı bilgilere göre gözaltı sayısı daha sonra altıya yükseldi.

Faciaya ilişkin açıklama yapan siyasi parti ve örgütler de iş cinayetlerinin önlenmesi için mücadele çağrısında bulundu.

17 işçinin ölümü, çelik sektöründeki iş güvenliğini yeniden gündeme getirdi

Dünya Çelik Birliği’nin 2026 İş Sağlığı ve Güvenliği Raporu’na göre, birliğe veri sağlayan çelik imalatçılarında 2025 yılı boyunca toplam 74 işçi yaşamını yitirdi. Bu ölümlerin 21’i asli çalışanlar, 49’u taşeron işçiler arasında kaydedildi; dört ölüm ise Çin’den dolaylı olarak bildirildi.

HABAŞ’ın Aliağa tesisinde tek bir günde yaşamını yitiren 17 işçi, raporda yer alan yıllık toplamın yaklaşık yüzde 23’üne karşılık geliyor. Rapor tüm dünyadaki çelik işletmelerini kapsamasa da tek bir fabrikada yaşanan kaybın boyutunu ortaya koyuyor.

Dünya Çelik Birliği’nin son on yıllık kayıtlarında yüksekten düşmeler, hareketli makineler, zehirli gazlar, tesis içi araçlar ve düşen ağır cisimler ölümlerin başlıca nedenleri arasında yer alıyor. HABAŞ’ta yıllar içinde yaşanan kazalar da bu tehlikelerin işçiler açısından ne kadar ağır sonuçlar doğurabildiğini gösteriyor.

“İşçilerin yaşamı kârın önünde tutulmalı”

HABAŞ’ta yaşanan son patlama, yalnızca olayın meydana geldiği andaki teknik koşulların değil, yıllardır sürdürülen üretim düzeninin, bakım politikalarının, taşeron sisteminin ve kamusal denetimin de soruşturulması gerektiğini ortaya koyuyor.

İş güvenliği uzmanı Deniz İpek, işçilerin üretimin her aşamasında ölüm riskiyle karşı karşıya kaldığı bir düzende işveren sorumluluğunun kaza sonrasında hazırlanan tutanaklarla sınırlandırılamayacağını belirtiyor. İpek’e göre bakım ve revizyonların ertelenip ertelenmediği, eski ekipmanların kullanımı, taşeron firmalar arasındaki koordinasyon ve denetimlerin etkinliği araştırılmalı.

HABAŞ’ta yaşanan ölümlerin ardından yanıt bekleyen temel sorular ise değişmiyor: Önceki iş cinayetlerinden sonra hangi önlemler alındı? İşçilerin yıllardır dile getirdiği güvenlik sorunları neden giderilmedi? Denetim mekanizmaları görevlerini yerine getirdi mi? Ve bu kez yaşanan 17 işçinin ölümünden kimler sorumlu tutulacak?