12 Kasım 1994 gecesi İstanbul Erenköy'de bir otomobilin önü kesildi. Beyaz renkli bir araçtan inmeden ateş açan saldırganlar, önce şoför İsmail Karaalioğlu'nu, ardından avukat Medet Serhat'ı hedef aldı. Otomobilde bulunan Serhat'ın eşi Yurdanur Serhat da ağır yaralandı. Saldırganlar olay yerinden uzaklaşırken geride iki ölü, ağır yaralı bir kadın ve Türkiye'nin yakın tarihinin aydınlatılamayan cinayetlerinden biri kaldı.
İstanbul Barosu'na kayıtlı Kürt avukat Medet Serhat, öldürüldüğünde 60 yaşındaydı. Kürt siyasi hareketinin farklı dönemlerinde faaliyet göstermiş, siyasi davalarda savunma yapmış, Kürt hukukçuların örgütlenmesine katkıda bulunmuştu. Halkın Emek Partisi (HEP) ve Demokrasi Partisi (DEP) çevresindeki hukuki mücadelelerde yer almış, Behçet Cantürk'ün avukatlığını üstlenmişti.
Serhat'ın öldürülmesi, 1990'larda Kürt siyasetçilerin, iş insanlarının, gazetecilerin, avukatların ve insan hakları savunucularının hedef alındığı bir dönemde gerçekleşti. Cinayetin ardından yürütülen soruşturmalar, yıllar sonra ortaya çıkan balistik bulgular, Ankara JİTEM davasındaki iddialar ve 2019'da verilen beraat kararları, dosyanın neden hâlâ kapanmadığını gösterdi.
Üstelik hikâye 1994'te son bulmadı. Medet Serhat'ın Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki mezarı, 10 Nisan 2024'te kimliği belirsiz kişiler tarafından tahrip edildi. Böylece 30 yıl önce öldürülen bir hukukçunun ardından, mezarı da hedef alınmış oldu.
Medet Serhat'ın ölümünün 32'nci yılında geriye yalnızca bir cinayet dosyası değil; Kürt meselesinin yakın tarihini, siyasi şiddeti, hukuk mücadelesini ve cezasızlığı birlikte anlamayı gerektiren bir tarih kaldı.
Iğdır'dan İstanbul'a uzanan bir hukuk ve mücadele hayatı
Medet Serhat, 3 Şubat 1934'te Iğdır'ın Karakoyunlu ilçesine bağlı Alican köyünde doğdu. İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat olarak mesleğini sürdürdü. Kürt kimliğinin kamusal alanda ifade edilmesinin ağır baskılarla karşılaştığı bir dönemde siyasi ve kültürel faaliyetlerde bulundu.
Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesinin Ankara JİTEM davasına ilişkin gerekçeli kararında aktarılan belgeler, Serhat'ın 1959 yılında Kürt meselesiyle ilgili siyasi faaliyetleri nedeniyle tutuklandığını ve 13 ay cezaevinde kaldığını kaydediyor. 1963 yılında İstanbul'da yayımlanan Denge dergisindeki faaliyetleri nedeniyle yargılandığı, 1965 yılında ise Kürtçü cemiyet kurmak suçlamasıyla 3 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırıldığı belirtiliyor.
Serhat'ın siyasi faaliyetleri 1960'lı yıllarla sınırlı kalmadı. 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından da siyasal faaliyetleri nedeniyle gözaltına alındı. Barış Derneği davasının sanıkları arasında yer aldı. Bu dönem, Türkiye'de sol, sosyalist, demokratik ve Kürt siyasi hareketlerinin ağır yargı baskısıyla karşı karşıya kaldığı yıllardı.
Serhat'ın hayatında öne çıkan başlıklardan biri, Kürt siyasi hareketinin yasal ve kurumsal zeminde örgütlenmesine yönelik çalışmalarıydı. Mahkeme dosyasına giren belgelerde, 1990 yılında ulusal meclis ve yasal bir Kürt siyasi partisi kurulması amacıyla oluşturulan Kürt Halk Özgürlükler Vakfı'nın kurucuları arasında yer aldığı belirtiliyor.
Bu faaliyet, Serhat'ın siyasi yaklaşımını anlamak açısından önemli. Kürt meselesinin yalnızca silahlı çatışma ve güvenlik politikaları üzerinden ele alınmadığı, siyasi temsil, örgütlenme, hukuk ve demokratik haklar üzerinden de tartışıldığı bir dönemde Serhat bu alanlarda çalışan isimlerden biriydi.
Daha sonraki yıllarda Kürt hukukçuların örgütlenmesinde de etkili oldu. İnsan Hakları Derneği Eş Genel Başkanı ve avukat Eren Keskin, 2024 yılında Medet Serhat'ın mezarına yönelik saldırının ardından yaptığı açıklamada, Serhat'ın bürosunun genç Kürt hukukçular için bir öğrenme ve örgütlenme merkezi olduğunu anlattı. Keskin, bugün Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı (TOHAV) ve Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) gibi yapıların ortaya çıkmasına uzanan örgütlenme sürecinde Serhat'ın önemli bir öncü olduğunu söyledi. İlk toplantılarını onun bürosunda yaptıklarını belirtti.
Bu tanıklık, Serhat'ın mesleki faaliyetlerinin ötesinde bir miras bıraktığını gösteriyor. Onun bürosu, Kürt hukukçuların birbirleriyle ilişki kurduğu, deneyim aktardığı ve ortak bir hukuk mücadelesi geliştirdiği mekânlardan biriydi.
Serhat'ın yaşamı boyunca karşılaştığı yargılamalar, siyasi faaliyetleri ve hukuk alanındaki çalışmaları, 1994'te öldürüldüğünde neden yalnızca bir avukat olarak değil, Kürt siyasi ve toplumsal hafızasının önemli isimlerinden biri olarak anıldığını da açıklıyor.
1994'e giden yol: Kürt siyasetinin parlamentodaki varlığı ve daralan siyaset alanı
Medet Serhat cinayetini anlamak için 1990'ların ilk yarısında Türkiye'de yaşanan siyasi gelişmelere bakmak gerekiyor. Bu dönem, Kürt meselesinin hem silahlı çatışmanın hem de parlamenter siyasetin merkezinde bulunduğu, siyasi temsil ve örgütlenme alanlarının giderek daraldığı bir dönemdi.
Kürt siyasi hareketinin parlamentodaki temsili açısından önemli gelişmelerden biri, 7 Haziran 1990'da Halkın Emek Partisi'nin (HEP) kurulmasıydı. HEP, 20 Ekim 1991 genel seçimlerinde Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) ile ittifak yaparak 18 milletvekilini Meclis'e taşıdı. Böylece Kürt siyasi hareketi, taleplerini parlamentoda doğrudan dile getirebileceği bir temsil alanı elde etti.
Ancak bu temsil kısa sürede siyasi ve hukuki krizlerle karşılaştı. HEP hakkında açılan kapatma davasının ardından milletvekillerinin bir bölümü Demokrasi Partisi (DEP) çatısı altında siyaset yapmaya başladı.
Leyla Zana'nın 1991'de Meclis'teki yemin töreninde Kürtçe konuşması, Kürt kimliğinin parlamentodaki görünürlüğü açısından sembolik bir dönüm noktası oldu. Yeminine Kürtçe bir cümle eklemesi, Meclis'te büyük tepkiyle karşılandı ve siyasi tartışmaların merkezine yerleşti.
1993'te kurulan DEP ise kısa süre içinde devletin güvenlik politikaları ve yargı süreçlerinin odağında yer aldı. Partinin Mardin milletvekili Mehmet Sincar, 4 Eylül 1993'te Batman'da öldürüldü. Sincar cinayeti, Kürt siyasi temsilcilerine yönelik şiddetin parlamentodaki tartışmaların ötesine geçtiğini gösteren olaylardan biriydi.
2 Mart 1994'te DEP milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılması, Kürt siyasi tarihi açısından önemli bir kırılma yarattı. Aralarında Leyla Zana, Hatip Dicle, Orhan Doğan, Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve Mahmut Alınak'ın bulunduğu milletvekillerinin dokunulmazlıkları kaldırıldı. Aynı gün Orhan Doğan ve Hatip Dicle Meclis çıkışında gözaltına alındı.
16 Mart 1994'te sekiz Kürt siyasetçi tutuklandı. 16 Haziran 1994'te ise Anayasa Mahkemesi DEP'in kapatılmasına karar verdi. Milletvekillerinin tutuklanması ve partinin kapatılmasıyla Kürt siyasi hareketinin parlamentodaki temsil alanı ciddi biçimde daraldı.
Bu gelişmeler yaşanırken Medet Serhat, Kürt siyasi hareketinin hukuki savunmasında görev alan avukatlardan biriydi. Ankara JİTEM davasının gerekçeli kararında yer alan bilgilere göre, Aralık 1993'te düzenlenen DEP kurultayıyla ilgili çağrı metnini imzalayanlar arasındaydı. Ekim 1994'te Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde yargılanan eski DEP milletvekillerinin avukatları arasında da bulunuyordu.
Dolayısıyla Serhat'ın öldürüldüğü 12 Kasım 1994, Kürt siyasetinin yasal temsil alanının daraltıldığı, milletvekillerinin cezaevine gönderildiği ve siyasi faaliyetlerin yoğun biçimde güvenlik politikaları üzerinden değerlendirildiği bir dönemin içindeydi.
Bu tarihsel bağlam, Serhat'ın siyasi ve hukuki konumunu anlamak açısından önemli. Ancak dönemin baskıcı atmosferi tek başına cinayetin doğrudan nedenini veya faillerini kanıtlamıyor.
OHAL, köy boşaltmaları ve zorunlu göç: Çatışmanın toplumsal bilançosu
1994 yılı, yalnızca parlamentodaki gelişmelerle değil, Kürt meselesinin yaşandığı coğrafyada derinleşen çatışmayla da şekillendi.
1987'de ilan edilen Olağanüstü Hal (OHAL), 1994 yılında da Güneydoğu Anadolu'da yürürlükteydi. Bölgedeki valilik ve güvenlik birimlerine geniş yetkiler tanıyan bu yönetim sistemi, devletin Kürt meselesine yaklaşımında belirleyici bir rol oynuyordu.
1990'ların ilk yarısında PKK ile güvenlik güçleri arasındaki çatışmalar yoğunlaştı. Askerî operasyonlar, köy boşaltmaları, yerleşim yerlerinin yakılması ve zorunlu göç, bölge halkının gündelik yaşamını doğrudan etkiledi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Türkiye İnsan Hakları Vakfı gibi kuruluşların dönem raporlarında, güvenlik güçlerinin köy boşaltmaları ve sivil nüfusa yönelik ihlalleri belgelenirken PKK'nin sivillere yönelik saldırılarına da yer verildi. Bu raporlar, çatışmanın yalnızca silahlı aktörler arasında yaşanmadığını, sivil nüfusun da ağır sonuçlarla karşılaştığını ortaya koyuyordu.
Köylerin boşaltılmasıyla binlerce aile yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kaldı. Tarım ve hayvancılık faaliyetleri kesintiye uğradı. Diyarbakır, Batman, Mersin, Adana, İstanbul ve diğer büyük kentlere yönelen göç, Kürt nüfusunun toplumsal ve ekonomik yaşamında önemli değişikliklere yol açtı.
Bu süreçte Kürt kimliğinin kamusal alanda ifade edilmesi, yerel siyaset, basın faaliyetleri ve insan hakları çalışmaları da yoğun baskılarla karşılaştı.
1994'ün tarihsel önemini artıran nokta, bu gelişmelerin aynı anda yaşanmasıydı: Bir tarafta Kürt siyasi hareketinin parlamentodaki temsil alanı daraltılıyor, diğer tarafta OHAL uygulamaları ve çatışma bölgedeki toplumsal hayatı dönüştürüyordu. Kürt iş insanları, gazeteciler, siyasetçiler ve insan hakları savunucularına yönelik saldırılar ise dönemin en ağır sorunlarından biri haline geliyordu.
Faili meçhul cinayetler: Kürt iş insanları ve hukukçular hedefte
1990'ların ilk yarısında kamuoyunun gündemine yerleşen en önemli sorunlardan biri, kimliği belirsiz kişi veya gruplar tarafından gerçekleştirilen cinayetlerdi.
Özellikle Kürt iş insanları, siyasi aktörler, gazeteciler, yerel yöneticiler ve hukukçuların kaçırılması veya öldürülmesi, dönemin insan hakları raporlarında geniş yer buldu.
Bu cinayetlerin önemli bir bölümü, mağdurların siyasi ilişkileri, ekonomik faaliyetleri veya Kürt siyasi hareketiyle bağlantıları üzerinden tartışıldı. Ancak olayların tamamını aynı örgüte veya aynı emir-komuta zincirine bağlamak mümkün değildi. Her dosyanın kendi delilleri ve soruşturma sonuçları üzerinden değerlendirilmesi gerekiyordu.
1994'te öldürülen isimler arasında Behçet Cantürk, Savaş Buldan, Hacı Karay, Adnan Yıldırım ve avukat Yusuf Ekinci bulunuyordu.
Diyarbakırlı iş insanı Behçet Cantürk, 15 Ocak 1994'te kaçırılarak öldürüldü. Savaş Buldan, Hacı Karay ve Adnan Yıldırım ise 3 Haziran 1994'te kaçırıldı; daha sonra öldürülmüş olarak bulundular.
Avukat Yusuf Ekinci, 25 Şubat 1994'te Ankara'da öldürüldü. Ekinci'nin cinayeti, daha sonra Medet Serhat dosyası açısından da önemli hale gelecekti. Çünkü iki cinayette kullanılan mermi çekirdekleri arasında balistik bağlantı tespit edildi.
Bu olaylar, 1994'ün Kürt iş insanları ve hukukçular açısından neden kritik bir yıl olduğunu gösteriyor. Medet Serhat'ın öldürülmesi de bu cinayetler zincirinin tarihsel bağlamı içinde ele alınmalı.
Serhat'ın Behçet Cantürk'ün avukatlığını yapmış olması, iki cinayet arasında yakınlarının dikkat çektiği bağlantı ve daha sonra ortaya çıkan soruşturma bulguları, bu ilişkinin araştırılmasını gerekli kıldı.
Behçet Cantürk bağlantısı: Aynı kavşakta iki cinayet
Medet Serhat cinayetinin arka planında en çok tartışılan konulardan biri, avukatın daha önce öldürülen iş insanı Behçet Cantürk ile ilişkisi oldu.
Cantürk, 15 Ocak 1994'te kaçırılarak öldürülmüştü. Serhat, Cantürk'ün avukatlığını yapıyordu. Türkiye İnsan Hakları Vakfı'nın 1994 raporunda, Medet Serhat'ın yakınlarının iki olay arasında bağlantı bulunduğuna ilişkin değerlendirmelerine yer verildi.
Yakınlarının anlatımına göre iki saldırının gerçekleştiği noktalar aynı kavşaktı. Cantürk'ün kaçırıldığı yer ile Serhat'ın aracının önünün kesildiği nokta, otomobillerin Abdülkadir Noyan Sokak'a dönerken yavaşlamak zorunda kaldığı güzergâh üzerindeydi.
Raporda aktarılan tanıklıklara göre, saldırganların bu noktayı tercih etmesinin nedeni otomobillerin burada yavaşlamak zorunda kalmasıydı.
Bu anlatım, iki olay arasında dikkat çekici bir mekânsal bağlantı kuruyor. Ayrıca Serhat'ın Cantürk'ün avukatlığını yapmış olması, cinayetin soruşturulmasında bu ilişkinin önemini artırıyor.
Ancak yakınların bu değerlendirmesi, tek başına iki cinayetin aynı kişilerce veya aynı merkezden planlandığını kanıtlamıyor. Nitekim daha sonraki yargı dosyalarında farklı tanık ifadeleri, dijital belgeler ve kriminal bulgular üzerinden çeşitli ihtimaller araştırıldı.
12 Kasım 1994 gecesi: Erenköy'de düzenlenen saldırı
Medet Serhat, 11 Kasım'ı 12 Kasım'a bağlayan gece ailesiyle birlikte bir düğünden dönüyordu. Yanında eşi Yurdanur Serhat ve şoförleri İsmail Karaalioğlu vardı. Aile, 34 N 0999 plakalı Mercedes marka otomobille İstanbul Kadıköy'de Bağdat Caddesi üzerinden evlerine doğru ilerliyordu.
Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesinin gerekçeli kararında yer alan olay özetine göre saldırı, 12 Kasım 1994 günü saat 01.00 sıralarında Bağdat Caddesi üzerindeki Abdülkadir Noyan Sokak civarında gerçekleşti.
Beyaz renkli Renault veya Murat 131 tipi bir otomobil, Serhat ailesinin aracının önünü kesti. Araçta bulunan dört kişi kapıyı kısmen açarak otomobilden inmeden ateş etmeye başladı.
Mahkeme dosyasındaki olay anlatımına göre saldırganlardan biri, ateş açarken "Yettin lan artık yaktım çıranı" diye bağırdı. Önce şoför İsmail Karaalioğlu, ardından Medet Serhat hedef alındı.
Saldırganlar olay yerinden uzaklaşırken Medet Serhat ve İsmail Karaalioğlu hayatını kaybetti. Ağır yaralanan Yurdanur Serhat ise Göztepe SSK Hastanesi'ne kaldırıldı.
Adli Tıp raporlarında Medet Serhat'ın bedenine 18 mermi çekirdeği isabet ettiği, bunlardan üçünün tek başına öldürücü nitelikte olduğu kaydedildi. Ölüm nedeni, ateşli silah yaralanmalarına bağlı kafatası ve uzuv kırıklarıyla birlikte gelişen beyin kanamasıydı.
İsmail Karaalioğlu'nun bedenine ise beş mermi çekirdeği isabet etmişti. Karaalioğlu, kafatası kırıkları, beyin dokusunda hasar ve iç kanama sonucu yaşamını yitirdi.
Olay yerinde 9 milimetre Parabellum tipi fişeklere ait 20 boş kovan ve altı deforme olmuş mermi çekirdeği bulundu. Kriminal incelemelerde, olay yerinden ve otopsiler sırasında elde edilen bazı mermi çekirdeklerinin aynı silahtan atıldığı belirlendi.
Saldırının biçimi, kullanılan silahlar ve kurbanların hedef alınma şekli, olayın planlı bir silahlı saldırı olduğunu gösteren adli bulgular arasında yer aldı.
Yurdanur Serhat'ın tanıklığı: 14 kurşun yarasıyla hayatta kaldı
Cinayetin en sarsıcı anlatımlarından biri, Medet Serhat'ın oğlu Rumet Serhat'ın 2021 yılında T24'te yayımlanan yazısında yer aldı.
Rumet Serhat, babası öldürüldüğünde 16 yaşındaydı. Üniversite sınavına hazırlandığı dönemde anne ve babasının eve dönmesini bekliyordu. Saldırıdan sonra evlerine çok sayıda sivil polis geldi. Babasının öldüğünü, annesinin ise ağır yaralı olarak hastanede bulunduğunu saatler sonra öğrendi.
Rumet Serhat'ın yazısında, annesi Yurdanur Serhat'ın saldırıya ilişkin anlatımı da yer aldı.
Yurdanur Serhat'ın aktardığına göre otomobil Noyan Sokak'a dönmek üzereyken başka bir araç önlerini kesti. Takım elbiseli ve yelekli bir saldırgan otomobilin ön kapısını açtı. Önce şoför İsmail Karaalioğlu'na ateş etti. Ardından Medet Serhat'ı hedef aldı.
Serhat, saldırganın ateş etmeyi sürdürdüğünü, eşini korumaya çalışırken kendisinin de kurşunların hedefi olduğunu anlattı. Medet Serhat'ın başından vurulduğunu fark ettiğinde onu kurtarmaya çalıştı. Ancak parmağından yaralandığı için otomobilin kapısını açamıyordu.
Yurdanur Serhat'ın bedenine o gece 14 kurşun isabet etti.
Saldırının ardından geçirdiği ameliyatlarda safra kesesi ve dalağı alındı. Midesinin dörtte üçü çıkarıldı. İnce bağırsağında sekiz delik oluştu, kalın bağırsağının 12 santimetrelik bölümü alındı. Bir kurşun kalbinin yalnızca iki milimetre yakınından geçmişti.
Bütün bu ağır yaralanmalara rağmen hayatta kaldı.
Rumet Serhat'ın yıllar sonra kaleme aldığı yazı, cinayetin yalnızca adli bir olay olmadığını, geride kalan aile üyelerinin hayatında da kalıcı izler bıraktığını gösterdi. Babasının otopsisini okumak, annesinin saldırıdan sonra yaşadıklarını dinlemek ve yıllarca adalet aramak, ailenin hafızasında cinayeti sürekli yeniden yaşanan bir olay haline getirdi.
Bu tanıklık, dosyanın en önemli kaynaklarından biri. Çünkü olayın resmi kayıtlarının ötesinde, saldırının aile üzerindeki etkisini ve hayatta kalan tek tanığın yaşadıklarını doğrudan aktarıyor.
Cinayetin en önemli adli bulgusu: Yusuf Ekinci dosyasıyla balistik bağlantı
Medet Serhat cinayetinin yıllar sonra yeniden gündeme gelmesini sağlayan en önemli bulgulardan biri, Yusuf Ekinci cinayetiyle ortaya çıkan balistik bağlantıydı.
25 Şubat 1994'te Ankara'da öldürülen avukat Yusuf Ekinci'nin cinayetinde elde edilen 9 milimetre Parabellum tipi mermi çekirdekleri, Medet Serhat ve İsmail Karaalioğlu cinayetinde ele geçirilen mermi çekirdekleriyle karşılaştırıldı.
Ankara JİTEM davasının gerekçeli kararında aktarılan kriminal inceleme sonuçlarına göre iki olayda kullanılan mühimmat arasında irtibat tespit edildi.
Bu bulgu, iki farklı şehirde ve yaklaşık dokuz ay arayla gerçekleştirilen cinayetlerin aynı silahla bağlantılı olabileceğini ortaya koydu.
Yusuf Ekinci de Kürt siyasi çevreleriyle ilişkili bir avukattı. İki hukukçunun öldürülmesi ve cinayetlerde aynı silahla bağlantılı mühimmatın kullanıldığının belirlenmesi, olayların birlikte araştırılmasını gerektiren önemli bir adli veri oluşturdu.
Bu noktada balistik bulgunun neyi kanıtladığını doğru ifade etmek gerekiyor: Kriminal inceleme, mermi çekirdekleri arasında silah bağlantısı kuruyor. Ancak bu bulgu tek başına silahı kullanan kişilerin kimliğini, cinayetlerin emir-komuta ilişkisini veya saldırıların arkasındaki bütün organizasyonu açıklamıyor.
Buna rağmen Medet Serhat dosyası açısından son derece önemli. Çünkü cinayetin yalnızca tekil bir saldırı olarak değerlendirilmesini zorlaştıran somut bir adli bağlantı ortaya koyuyor.
JİTEM davası: Savcılık iddiaları ve cinayetin yeniden soruşturulması
Medet Serhat cinayeti, yıllar sonra Ankara'da görülen ve kamuoyunda Ankara JİTEM davası olarak bilinen yargılamada ele alındı.
2013 yılında hazırlanan iddianame, 1990'lı yıllarda gerçekleşen 19 cinayet ve zorla kaybetme olayını kapsıyordu. Soruşturma kapsamında bazı güvenlik görevlilerinin, eski özel harekât polislerinin ve farklı kişilerden oluşan bir yapılanmanın cinayetlerde rol aldığı ileri sürüldü.
Medet Serhat ve İsmail Karaalioğlu cinayeti de dosyanın altıncı olayı olarak yer aldı.
Gerekçeli kararda aktarılan savcılık değerlendirmesinde Serhat'ın Behçet Cantürk ve Fevzi Aslan ile ilişkileri nedeniyle hedef olarak belirlendiği öne sürüldü. Ayrıca Serhat'ın daha önce takip edildiğine ve bir saldırı girişiminden yanında ailesi bulunduğu için vazgeçildiğine ilişkin dijital belgelerde yer alan anlatımlar da dosyaya girdi.
Bu belgelerde Ayhan Akça, Ziya Bandırmalıoğlu ve başka bazı isimlerin Serhat'a yönelik saldırı planında yer aldığı ileri sürülüyordu. Savcılık, cinayetin silahlı bir yapılanmanın faaliyetleri kapsamında gerçekleştirildiğini değerlendirdi.
İddianamede, yapılanmanın yöneticileri olduğu ileri sürülen Mehmet Ağar, Korkut Eken ve İbrahim Şahin'in de cinayetle ilgili sorumlulukları bulunduğu iddia edildi.
Ancak burada önemli bir hukuki ayrım var: İddianamede yer alan değerlendirmeler ve dijital belgelerdeki anlatımlar, savcılığın suçlamalarını oluşturuyordu. Bunların mahkeme tarafından kesinleşmiş suç tespiti olarak kabul edildiği söylenemez.
2019 yılında sonuçlanan dava da bu ayrımın önemini ortaya koydu.
2019: Ankara JİTEM davasında beraat kararı
13 Aralık 2019'da Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi, kamuoyunda Ankara JİTEM davası olarak bilinen dosyada kararını açıkladı.
1990'lı yıllarda öldürülen veya zorla kaybedilen 19 kişiyle ilgili davada mahkeme, 17 cinayet yönünden sanıkların beraatine karar verdi. İki cinayete ilişkin dosya ise ayrıldı.
Medet Serhat ve İsmail Karaalioğlu cinayeti de bu yargılamada ele alınmıştı. Savcılık, cinayetin belirli kişilerden oluşan bir yapılanmanın faaliyeti kapsamında gerçekleştirildiğini ve bazı sanıkların talimat verme veya eyleme katılma yoluyla sorumluluk taşıdığını ileri sürmüştü.
Ancak yargılama sonucunda cinayetten mahkûm edilen bir sanık çıkmadı.
Bu sonuç, cinayetin aydınlatıldığı anlamına gelmiyordu. Dosyada bulunan balistik bulgular, tanık anlatımları ve çeşitli belgeler, saldırının arkasındaki kişilerin hukuken mahkûm edilmesini sağlayamadı.
Dava, 1990'larda gerçekleşen faili meçhul cinayetlerin soruşturulmasında karşılaşılan temel sorunlardan birini de gösterdi: Aradan geçen yıllar, delillerin toplanmasındaki eksiklikler, tanıkların ifadeleri ve devlet içindeki ilişkilerin araştırılmasındaki güçlükler, ceza yargılamalarının sonuçlarını doğrudan etkiledi.
Medet Serhat ailesinin adalet arayışı da bu kararın ardından sona ermedi.
2024: Medet Serhat'ın mezarına saldırı
Medet Serhat'ın öldürülmesinden yaklaşık 30 yıl sonra bu kez mezarı hedef alındı.
10 Nisan 2024'te oğlu Rumet Serhat, bayram ziyareti için gittiği Zincirlikuyu Mezarlığı'nda babasının mezarının tahrip edildiğini gördü. Mezar taşı ve mezarı çevreleyen mermerler kırılmıştı. Saldırıyı gerçekleştiren kişi veya kişilerin kimliği belirlenemedi.
Olayın duyulmasının ardından hukuk ve insan hakları örgütleri tepki gösterdi. Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı (TOHAV), Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) ve İnsan Hakları Derneği (İHD) temsilcileri, Medet Serhat'ın mezarı başında bir araya gelerek saldırıyı protesto etti.
15 Nisan 2024'te avukatlar, saldırıyı gerçekleştirenlerin tespit edilmesi ve cezalandırılması talebiyle İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulundu.
Açıklamada mezarlara yönelik saldırıların yalnızca fiziksel tahribat olmadığı, toplumsal hafızayı da hedef aldığı vurgulandı.
Eren Keskin, Medet Serhat'ın Kürt hukukçuların örgütlenmesindeki rolünü hatırlatarak onun bürosunun genç hukukçular için bir öğrenme ve dayanışma alanı olduğunu anlattı. Serhat'ın mezarına yapılan saldırının, yalnızca bir aileye veya bir mezara yönelik değil, Kürt hukuk mücadelesinin tarihsel hafızasına yönelik bir saldırı olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Bu olay, Medet Serhat'ın ölümünden 30 yıl sonra bile adının ve temsil ettiği tarihsel hafızanın tartışma konusu olmaya devam ettiğini gösterdi.
Mezar saldırısına ilişkin suç duyurusu yapılmış olsa da saldırının faillerinin tespit edilip cezalandırıldığına ilişkin doğrulanmış bir sonuca ulaşılmış değil.
32 yıl sonra: Aydınlatılmayan bir cinayet ve devam eden hafıza mücadelesi
Medet Serhat, 12 Kasım 1994'te öldürüldüğünde Türkiye'nin yakın tarihi açısından kritik bir dönemin içindeydi. Kürt siyasi hareketinin parlamentodaki temsilcileri tutuklanmış, DEP kapatılmış, OHAL uygulamaları sürmüş, köy boşaltmaları ve zorunlu göç büyük bir toplumsal meseleye dönüşmüştü.
Aynı dönemde Kürt iş insanları, siyasetçiler, gazeteciler ve hukukçular faili meçhul cinayetlerle hedef alınıyordu. Behçet Cantürk'ün öldürülmesinden sonra onun avukatı Medet Serhat'ın da öldürülmesi, bu cinayetlerin birbirleriyle ilişkilerinin araştırılmasını gerekli kıldı.
Yusuf Ekinci cinayetiyle ortaya çıkan balistik bağlantı, soruşturma dosyasına önemli bir adli veri ekledi. Ankara JİTEM davasında yer alan iddialar ise cinayetin arkasındaki olası yapılanmanın araştırılmasına imkân verdi. Ancak 2019'da verilen beraat kararları, ailelerin adalet beklentisini karşılamadı.
Serhat'ın yaşamı ise yalnızca öldürülmesiyle hatırlanacak bir yaşam değildi. Kürt siyasi hareketinin farklı dönemlerinde faaliyet göstermiş, siyasi davalarda savunma yapmış, Kürt hukukçuların örgütlenmesine katkıda bulunmuş ve hukuk alanında kalıcı ilişkiler kurmuştu.
Oğlu Rumet Serhat'ın tanıklığı, eşinin hayatta kalma mücadelesi, avukatların yıllar sonra mezarı başında yaptığı açıklamalar ve devam eden adalet arayışı, bu mirasın farklı kuşaklar tarafından taşındığını gösteriyor.
12 Kasım 2026'da Medet Serhat'ın öldürülmesinin üzerinden 32 yıl geçti. Cinayetin failleri yargı önünde hesap vermedi. Saldırının arkasındaki bütün ilişkiler açıklığa kavuşmadı. 2024'te mezarına yönelik saldırının failleri de kamuoyunca bilinmiyor.
