Yüzyıllardır sözlü olarak anlatılan Zembîlfiroş destanı, bu kez Van’da tiyatro sahnesine taşınıyor. Van’daki Şanovan Tiyatro Topluluğu tarafından hazırlanan oyun, 19 Eylül Cumartesi günü Kürtçe olarak ilk kez seyirciyle buluşacak.
Dr. Qutbedîn Sadiqî’nin yazıp yönettiği oyun, Van’ın İpekyolu ilçesindeki Mola Aydin Perihan’ın üçüncü katında bulunan tiyatro salonunda sahnelenecek.
450 farklı Zembîlfiroş anlatısı kayda geçti
Zembîlfiroş, Kürt sözlü kültürünün en eski anlatılarından biri olarak kabul ediliyor. Destanın bugüne kadar yaklaşık 450 farklı versiyonunun kayda geçirildiği belirtiliyor.
Anlatının bilinen yazılı örnekleri arasında 16. ve 17. yüzyıllarda Feqiyê Teyran tarafından şiir biçiminde kaleme alınan versiyon bulunuyor. Destan daha sonra 1776’da Mirad Xanê Bazîdî tarafından kayda geçirildi. 1856 yılında ise Mela Mehmûdê Bazîdî tarafından nesir biçiminde yazıya aktarılarak Rus doğubilimci Alexandre Jaba’ya ulaştırıldı.
Van’da sahnelenecek yeni oyun ise Alman doğubilimci Oskar Mann’ın yaklaşık 1900 yılında Mahabad’da Sorani lehçesiyle kaydettiği versiyon temel alınarak hazırlandı. Bu versiyon daha sonra şair ve yazar Hêmin Mukriyanî’nin Tuhfey Muzeferiye adlı eserinde yayımlandı.
Destanın merkezinde kadın da var
Oyunun yönetmeni Qutbedîn Sadiqî, Zembîlfiroş anlatısının yalnızca erkek karakterin ahlaki sınavını anlatmadığını, kadın karakterin de hikâyede güçlü ve belirleyici bir konuma sahip olduğunu belirtiyor.
Sadiqî’ye göre destan; iktidar, zenginlik ve tutkuyla karşı karşıya kalan insanın ahlaki olgunlaşmasını işlerken, kadını da cesur, bilgili ve ortak bir özne olarak ele alıyor.
Zembîlfiroş anlatısının iki temel varyantı bulunuyor. Bunlardan biri Musul Mir’i Muhammed Emin’in oğlunun Güney Kürdistan’daki hikâyesini, diğeri ise Diyarbakır hâkimi Mir Seîd’in oğlunun hikâyesini konu alıyor.
Destanın izleri yalnızca anlatılarda değil, halk inanışlarında da yaşamaya devam ediyor. Kürdistan’ın farklı bölgelerinde Zembîlfiroş’a ait olduğuna inanılan ve bu adla anılan mezarlar ziyaret ediliyor.
11’inci Kürt destanı uyarlaması
Tiyatro yönetmeni, oyuncu ve oyun yazarı Dr. Qutbedîn Sadiqî, 1953 yılında Rojhilat’ın Sine kentinde doğdu. Tahran Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nden mezun olan Sadiqî, Fransa’daki Sorbonne Üniversitesi’nde dramatik sanatlar alanında yüksek lisans ve doktora yaptı.
1980’li yıllarda Huner Tiyatro Topluluğu’nu kuran Sadiqî, modern tiyatronun gelişiminde rol aldı.
Van’da sahneye koyduğu Zembîlfiroş, özgün Kürt destanlarını temel alarak yazdığı 11’inci tiyatro oyunu. Eserin Kurmancî çevirisini yazar ve dilbilimci Dr. Perwîz Cîhanî hazırlarken, oyunun müzikleri Zozan Alp’e ait. Oyuncu kadrosunda Eda Çavaş, Ergül Kutlar, Ferhat Aslan, Fırat Atılgan, İlayda Şengül, Nadiye Setvat, Seher Aslan ve Welat Hakan Geçirgen yer alıyor.
