Dicle TV | Mezopotamya | 104 yıl önce bugün kendisini Kürdistan Kralı ilan etti: Britanya'nın “King Mahmud”u

104 yıl önce bugün kendisini Kürdistan Kralı ilan etti: Britanya'nın “King Mahmud”u

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Süleymaniye'de kendi hükümetini kuran Şeyh Mahmud Berzenci, 104 yıl önce bugün 18 Kasım 1922'de kendisini Kürdistan Kralı ilan etti. Britanya belgelerinde “King Mahmud” olarak anılan Berzenci ve bu krallığın hikâyesi, Kürtlerin bağımsızlık mücadelesinin dikkat çekici sayfalarından biri oldu.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Süleymaniye'de kendi hükümetini kuran Şeyh Mahmud Berzenci, 104 yıl önce bugün 18 Kasım 1922'de kendisini Kürdistan Kralı ilan etti. Britanya belgelerinde “King Mahmud” olarak anılan Berzenci ve bu krallığın hikâyesi, Kürtlerin bağımsızlık mücadelesinin dikkat çekici sayfalarından biri oldu.

104 yıl önce bugün kendisini Kürdistan Kralı ilan etti: Britanya'nın “King Mahmud”u

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı İmparatorluğu dağılmış, Ortadoğu'nun sınırları yeniden çizilmeye başlanmıştı. Britanya, bugünkü Irak topraklarında hâkimiyet kurarken Musul'un Türkiye'ye mi yoksa Irak'a mı bağlanacağı henüz kesinleşmemişti. Kürtlerin siyasi geleceği ise belirsizliğini koruyordu.

Bu dönemde Süleymaniye'de etkili bir dini aileden gelen Şeyh Mahmud Berzenci, toplumsal nüfuzunu siyasi bir güce dönüştürmeye yöneldi. Kadiri tarikatına mensup Berzenci, Barzenci ailesinin bölgedeki etkisinden yararlanarak Kürtlerin siyasi geleceğinde söz sahibi olmak istiyordu.

Ortadoğu notları (26): Şeyh Mahmud Berzenci (1) | Independent Türkçe

Britanya, Aralık 1918'de Berzenci'nin Süleymaniye merkezli Kürt yönetiminin başına geçmesini destekledi. Ancak İngiliz yönetiminin bölgedeki planları ile Berzenci'nin hedefleri kısa sürede çatışmaya başladı. Berzenci, Britanya'nın denetimindeki sınırlı bir yönetimle yetinmek yerine daha geniş bir Kürt siyasi birliği ve bağımsızlık istiyordu.

Mayıs 1919'da Britanya yönetimine karşı ayaklanan Berzenci, Kürdistan'ın bağımsızlığını ilan etti. İngiliz görevlilerin esir alınmasıyla büyüyen ayaklanma, Britanya'nın askerî müdahalesiyle bastırıldı. Süleymaniye yeniden İngiliz kontrolüne girerken Berzenci yakalandı ve Hindistan'a sürgün edildi.

Ortadoğu notları (26): Şeyh Mahmud Berzenci (1) | Independent Türkçe

“King Mahmud”: Süleymaniye'de hükümet, bayrak ve ordu

Berzenci'nin sürgünü uzun sürmedi. 1922'de Britanya, bölgede büyüyen Türk etkisini ve Kürt aşiretleri arasındaki hareketliliği dengelemek amacıyla onu yeniden Süleymaniye'ye çağırdı. Berzenci, 30 Eylül 1922'de şehre döndü. Dönüşü sırasında aşiret temsilcileri tarafından karşılandı ve Süleymaniye'de Kürdistan'ın yöneticisi olarak selamlandı.

10 Ekim 1922'de sekiz üyeli bir hükümet kurdu. Başbakanlığa kardeşi Şeyh Kadir'i getiren Berzenci, eski Osmanlı subaylarının ve bölgenin önde gelen isimlerinin de yer aldığı bir yönetim oluşturdu.

The King of Kurdistan Shaikh Mahmud and the Kurdish Revolt 1922

18 Kasım 1922'de ise kendisini Kürdistan Kralı ilan etti. Britanya belgelerinde “King Mahmud” olarak anılmaya başlandı. Süleymaniye merkezli yönetim, yalnızca sembolik bir krallık iddiasıyla sınırlı kalmadı; kendi siyasi ve idari kurumlarını oluşturmaya yöneldi.

Berzenci yönetimi Kürt bayrağını kullandı, posta pulları bastırdı ve askerî birlikler oluşturdu. 11 Temmuz 1922'de çekilen bir fotoğrafta Kürt Ulusal Ordusu'nun Birinci Tümeni üyelerinin, Berzenci'nin bayrağı önünde ülkelerine hizmet etmek üzere yemin ettiği görülüyor.

Yönetimin önemli adımlarından biri de Kürtçe basının geliştirilmesiydi. Rojî Kurdistan gazetesi yayımlanmaya başladı. Maliye ve eğitim gibi alanlarda idari yapılanmalar oluşturuldu. Bu girişimler, Süleymaniye'deki yönetimin kendisini ayrı bir siyasi yapı olarak ortaya koyma çabasının parçalarıydı.

Britanya'nın bombardımanları ve krallığın sonu

Berzenci'nin bağımsızlık yönündeki adımları, Britanya'nın Irak ve Musul üzerindeki planlarıyla giderek daha fazla çatıştı. İngiliz yönetimi, başlangıçta kendi bölgesel çıkarları doğrultusunda desteklediği Berzenci'nin kontrol edemediği bir siyasi güce dönüşmesinden rahatsızdı.

3 Mart 1923'te Britanya uçakları Süleymaniye'yi bombaladı. Dönemin tarih çalışmalarında saldırının hükümet binalarını hedef aldığı aktarılıyor. Ancak bu tarihteki bombardımanda hayatını kaybeden sivillere ilişkin doğrulanmış bir sayı bulunmuyor. Daha sonraki Britanya hava saldırıları da sürdü; Mayıs 1924'te Süleymaniye yeniden bombalandı ve İngiliz kuvvetleri şehri işgal etti.

KEY MAHMÛD HAFÎD BARZANJÎ - King of Kurdistan 1878 | October 9, 1956

Britanya'nın askerî üstünlüğü karşısında yönetimini sürdüremeyen Berzenci, Süleymaniye'den ayrılarak bölgedeki dağlara çekildi. Kürdistan Krallığı olarak anılan yönetim, 1924'te sona erdi.

Şeyh Mahmud Berzenci, yenilgiye rağmen siyasi mücadelesini sonraki yıllarda da sürdürdü. 1932'de Irak kuvvetlerine teslim oldu. 1956'da hayatını kaybetti.

Yaklaşık iki yıl süren Kürdistan Krallığı girişimi, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Kürtlerin kendi siyasi yönetimlerini kurma arayışının dikkat çekici örneklerinden biri olarak tarihe geçti. Berzenci'nin hikâyesi aynı zamanda Britanya'nın bölgedeki çıkarları ile Kürtlerin bağımsızlık talepleri arasındaki çatışmayı da ortaya koydu.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız