Kürt halkının diline ve kültürel kimliğine yönelik on yıllardır devam eden inkâr ve asimilasyon politikaları, günümüzde kamusal alanlardaki temsil eksikliğiyle kendini göstermeye devam ediyor. Anadilde eğitim hakkının engellenmesi ve çocukların kendi dillerinde sosyal hayata katılımının kısıtlanması gibi uygulamaların gölgesinde, Kürt halkı kültürel varlığını koruma mücadelesini sürdürüyor. Bu direncin en güçlü hissedildiği merkezlerin başında gelen Şırnak’ın Cizre (Cizîr) ilçesinde, yaşamın neredeyse tamamı Kürtçe akmasına rağmen resmi ve turistik alanlardaki dil tercihlerinde bu gerçeklik karşılık bulmuyor. Kentin hafızasını oluşturan tarihi mekânlarda kullanılan bilgilendirme tabelaları, bölge halkının anadilini dışarıda bırakan bir yapı sergiliyor.
Yüzlerce yıllık tarihi geçmişiyle her gün yerli ve yabancı binlerce turisti ağırlayan Cizre’de, kültürel miras alanlarındaki uyarı ve tanıtım yazıları genellikle iki veya üç dilli olarak hazırlanıyor. Ancak yapılan incelemelerde, bu tabelalarda tercih edilen dillerin Türkçe, İngilizce ve zaman zaman Arapça ile sınırlı kaldığı görülüyor. Kentte günlük iletişimin ana unsuru olan Kürtçenin, kentin en önemli turistik duraklarında dahi kendine yer bulamaması, dilin kamusal alanda bilinçli olarak görünmez kılındığı eleştirilerine yol açıyor.
Medresa Sor ve Mem û Zîn Türbesi’nde Kürtçe Eksikliği
Kentin simge yapıları arasında yer alan tarihi camiler, Medresa Sor (Kızıl Medrese), Mem û Zîn Türbesi ve Birca Belek gibi mekânlar, Kürt edebiyatı ve tarihi açısından paha biçilemez bir öneme sahip. Özellikle Kürt edebiyatının en önemli eserlerinden biri olan Mem û Zîn’in mirasını taşıyan bu türbede bile bilgilendirme metinlerinin Kürtçe olmaması, ziyaretçiler tarafından tepkiyle karşılanıyor. Tarihi alanlardaki bu tablo, sadece bir dilin eksikliği değil, aynı zamanda o mekânın tarihsel kimliğiyle olan bağının da zayıflatılması olarak değerlendiriliyor.
Bilgilendirme yazılarında anadilin yer almaması, özellikle kentin yaşlı nüfusu için ciddi bir erişilebilirlik sorunu yaratıyor. Türkçeyi hiç bilmeyen ya da sınırlı düzeyde bilen yaşlı yurttaşlar, kendi yaşadıkları kentin tarihini anlatan panolardaki bilgileri okuyamıyor. Bu durum, halkın kendi kültürel mirasına yabancılaşmasına neden olurken, bilgilere eşit erişim hakkının da ihlali olarak görülüyor. Vatandaşlar, kendi dillerinde yazılı bilgiye ulaşamamalarının kabul edilemez olduğunu ifade ederek, tabelalarda düzenleme yapılmasını talep ediyor.
Çok Dillilik Uygulamasında Anadil Paradoksu
Cizre genelinde bazı alanlarda çok dilli tabela denemeleri görülse de, kentin asıl kimliğini oluşturan Kürtçenin bu uygulamaların dışında tutulması dikkat çekiyor. "Çok dillilik" temasıyla hazırlanan panolarda İngilizce ve Arapça gibi dillere yer verilirken, nüfusun büyük çoğunluğunun konuştuğu anadilin yok sayılması, asimilasyon politikalarının güncel bir yansıması olarak nitelendiriliyor. Bu durumun, dilin sadece sözlü kültürde hapsedilmesi ve yazılı-resmi alandan dışlanması stratejisinin bir parçası olduğu savunuluyor.
Yerel halk ve kültürel hak savunucuları, kentin tarihi dokusunun ancak kendi diliyle tam anlamıyla korunabileceğini vurguluyor. Kürtçenin tabela ve bilgilendirme yazılarında yer almaması, sadece bir teknik eksiklik değil, aynı zamanda bir kentin ruhuna ve yaşayan kültürüne yönelik bir müdahale olarak yorumlanıyor. Cizre halkı, kentin tarihi mekânlarında anadillerinin de görünür olmasını sağlayacak kapsayıcı bir dil politikasının hayata geçirilmesini bekliyor.
