İran’da tutuklu bulunan Kürt insan hakları savunucusu Pexşan Azizi hakkında verilen idam cezasının İran Yüksek Yargı Konseyi tarafından onanması, uluslararası kamuoyunda yeni tepkilere yol açtı. Uzun yıllar boyunca IŞİD saldırılarından etkilenen kadınlar, çocuklar ve yerinden edilmiş ailelerle çalışan Azizi, halen Tahran’daki Evin Cezaevi’nde tutuluyor.
Azizi’nin avukatı Emir Reisiyan tarafından yapılan açıklamada, İran Yüksek Yargı Konseyi’nin idam kararını onadığı duyuruldu. Reisiyan, müvekkilinin hiçbir silahlı örgüte üye olmadığını ve herhangi bir askeri faaliyette bulunmadığını vurgulayarak kararın adil yargılanma ilkelerine aykırı olduğunu söyledi. Avukat, karara karşı hukuki girişimlerin sürdürüleceğini belirtti.
IŞİD mağdurlarıyla yürüttüğü çalışmalar dikkat çekiyor
1984 yılında İran’ın Mahabad kentinde doğan Pexşan Azizi, sosyal hizmet eğitimi aldıktan sonra özellikle savaş ve çatışmalardan etkilenen topluluklarla çalıştı. Tebriz ve Tahran’daki eğitim sürecinin ardından sosyal yardım alanında faaliyet gösteren Azizi, IŞİD saldırılarının ardından Irak Kürdistanı ve Kuzeydoğu Suriye’de çok sayıda insani yardım çalışmasına katıldı.
Azizi, Şengal’den kaçan mültecilerin kaldığı kamplarda kadın ve çocuklara yönelik sosyal destek çalışmaları yürüttü. Barınma olanaklarının oluşturulması, temel ihtiyaçların karşılanması, yerinden edilen ailelerin yeniden yaşam kurabilmesi ve insani hizmetlere erişebilmesi için çeşitli yardım ağlarının oluşturulmasında görev aldı.
Uluslararası kuruluşlar tarafından sunulan belgelerde de Azizi’nin sosyal hizmet faaliyetleri doğrulandı. Kuzeydoğu Suriye Kürt Kızılayı, Şems Rehabilitasyon ve Kalkınma Örgütü ile çeşitli uluslararası insani yardım kuruluşlarının yazılı beyanlarında Azizi’nin savaş mağduru kadınlar ve çocuklarla çalıştığı belirtildi.
Gözaltı süreci ve idam kararı
Pexşan Azizi, 4 Ağustos 2023 tarihinde Tahran’da ailesinin evine düzenlenen operasyonla gözaltına alındı. Aynı operasyonda ailesinden bazı kişiler de kısa süreliğine gözaltına alındı. Aile üyeleri daha sonra serbest bırakılırken Azizi, aylar boyunca Evin Cezaevi’nin 209 numaralı koğuşunda tutuldu.
Azizi, cezaevinden gönderdiği mektuplarda gözaltı sürecinde ağır psikolojik ve fiziksel işkenceye maruz kaldığını, itiraf vermeye zorlandığını, avukatına erişiminin engellendiğini ve ailesiyle görüşme hakkından mahrum bırakıldığını ifade etti.
11 Aralık 2023’te kadınlar koğuşuna nakledilen Azizi hakkında daha sonra “devlete karşı silahlı isyan” ve “İran hükümetine karşı silahlı faaliyet yürütmek” suçlamaları yöneltildi. 23 Temmuz 2024 tarihinde Tahran Devrim Mahkemesi tarafından idam cezasına mahkûm edilen Azizi’nin cezası daha sonra İran Yüksek Mahkemesi ve Yüksek Yargı Konseyi tarafından onandı.
Avukatları ise yöneltilen suçlamaların gerçeği yansıtmadığını, Azizi’nin faaliyetlerinin tamamen sosyal hizmet ve insani yardım çalışmaları kapsamında olduğunu savundu.
Uluslararası kuruluşlardan çağrı
Pexşan Azizi’nin davası, çok sayıda uluslararası insan hakları kuruluşunun gündemine taşındı. Uluslararası Af Örgütü başta olmak üzere birçok kuruluş, İran makamlarına idam kararının iptal edilmesi çağrısında bulundu.
İnsan Hakları Merkezi, Hengaw İnsan Hakları Örgütü, United4Iran ve İran için Adalet gibi kuruluşların da aralarında bulunduğu çok sayıda örgüt ortak açıklamalar yayımlayarak kararın geri çekilmesini istedi.
Birleşmiş Milletler bünyesindeki bağımsız insan hakları uzmanları da 14 Ocak 2025 tarihinde yaptıkları açıklamada, Azizi’ye yöneltilen suçlamaların uluslararası hukuka göre ölüm cezasını gerektiren “en ağır suçlar” kapsamına girmediğini belirtti. Uzmanlar ayrıca işkence iddiaları, adil yargılanma hakkının ihlali ve hukuki temsile erişimin engellenmesi nedeniyle kararın keyfi nitelik taşıdığı yönündeki kaygılarını dile getirdi.
Açıklamada özellikle Kürt kadın aktivistlerin siyasi gerekçelerle hedef alınmasından duyulan endişe de vurgulandı.
Almanya’da kampanya başlatıldı
Pexşan Azizi için dünyanın farklı ülkelerinde dayanışma kampanyaları sürüyor. Almanya’nın Münih kentinde gerçekleştirilen “Cumartesi Günleri İdama Hayır” etkinliklerinin altıncısında Azizi için uluslararası imza kampanyası başlatıldı.
Etkinlikte yalnızca Pexşan Azizi değil, idam tehdidi altında bulunan Kürt aktivistler Werîşe Muradî ve Şerife Muhammedi için de destek çağrıları yapıldı. Katılımcılar, verilen idam kararlarının geri çekilmesini ve insan hakları ihlallerinin son bulmasını istedi.
İran’ın önde gelen muhalif isimlerinden Zahra Rahnavard da yayımladığı mesajda Pexşan Azizi’nin serbest bırakılması çağrısında bulundu. Rahnavard, Azizi’nin toplumsal duyarlılığı yüksek bir insan hakları savunucusu olduğunu belirterek ölüm cezasının kaldırılmasını talep etti.
İran’daki insan hakları örgütleri ve uluslararası kuruluşlar, Pexşan Azizi’nin can güvenliğinin ciddi risk altında olduğunu belirterek kararın geri çekilmesi için çağrılarını sürdürüyor.
