Diyarbakır'ın simge yapılarından biri olan ve 1955 yılından bu yana Merkez Bankası Diyarbakır Şubesi olarak hizmet veren bina, önümüzdeki yıl modern bir yapıya kavuşacak olan Kayapınar ilçesindeki yeni hizmet binasına taşınmaya hazırlanıyor. 71 yıllık köklü bir geçmişe sahip olan ve kentin hafızasında önemli bir yer edinen bu yapının boşalacak olması, Diyarbakır’daki sivil toplum kuruluşlarını ve kültürel miras savunucularını harekete geçirdi. Bölge halkı ve uzmanlar, stratejik konumu ve mimari özellikleri ile dikkat çeken binanın ticari bir meta haline getirilmeden, şehrin kültürel dokusuna katkı sunacak bir "Kültür Merkezi" veya "Etnografya Müzesi" olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Mimari Tescil ve Koruma Gerekliliği
Diyarbakır Müzesi eski müdürü ve arkeolog Nevin Soyukaya, Merkez Bankası binasının yaklaşık 15 yıl önce tescillendiğini hatırlatarak, yapının döneminin mimari özelliklerini en saf haliyle yansıttığını ifade etti. Modern Cumhuriyet mimarisinin Diyarbakır'daki önemli örneklerinden biri olarak kabul edilen bu yapının korunarak gelecek nesillere aktarılmasının önemine değinen Soyukaya, şehrin mevcut kültürel alan kapasitesinin yetersizliğine vurgu yaptı. Diyarbakır'da halkın katılımıyla kültür sanat faaliyetlerinin gerçekleştirileceği mekanların sayısının artırılması gerektiğini belirten Soyukaya, binanın restore edilerek kapsamlı bir kültür merkezine dönüştürülmesinin şehre büyük fayda sağlayacağını dile getirdi. Soyukaya’ya göre bu yeni mekan, sadece bir sergi alanı değil, aynı zamanda sivil toplum kuruluşlarının faaliyet yürütebileceği yaşayan bir merkez haline getirilmelidir.
Etnografya Müzesi İçin Dijital Vizyon Önerisi
Diyarbakırlı diş hekimi Yılmaz Kaya ise binanın geleceğine dair somut bir öneride bulunarak, yapının "Diyarbakır Etnografya Müzesi" olarak tahsis edilmesi için kampanya başlatılması çağrısında bulundu. Diyarbakır Tanıtma Kültür ve Yardımlaşma Vakfı (DİTAV) kurucusu merhum Şevket Beysanoğlu’nun mirasına atıfta bulunan Kaya, binlerce yıllık geçmişe sahip kentin kültürel değerlerini yaşatmanın bir vatandaşlık görevi olduğunu belirtti. Binanın mevcut fiziksel yapısının korunarak dijital teknolojilerle donatılmasını öneren Kaya, Cahit Sıtkı Tarancı, Ziya Gökalp, Süleyman Nazif, Sezai Karakoç, Ali Emiri, Ahmed Arif, Şevket Beysanoğlu ve Esma Ocak gibi kentin simge isimlerinin bu müzede dijital görsellerle genç kuşaklara tanıtılabileceğini ifade etti. Kaya, özellikle Cahit Sıtkı Tarancı Evi örneğinde olduğu gibi, yapıya doğru bir işlevsellik kazandırılmasının şehrin turizm ve kültür potansiyelini artıracağını vurguladı.
Kent Hafızası ve Silüet Tartışmaları
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan araştırmacı Kenan Özhal, Diyarbakır'ın geçmişteki mimari kayıplarına dikkat çekerek Merkez Bankası binasının aynı akıbete uğramaması gerektiğini belirtti. Geçmiş yıllarda Ziraat Bankası ve PTT gibi kurumlara ait tarihi binaların yıkılarak yerlerine çok katlı ve modern binaların inşa edilmesinin tarihi Surların siluetine zarar verdiğini kaydeden Özhal, bu tür yapıların korunarak müzeleştirilmesinin tarihi bir zorunluluk olduğunu söyledi. Özhal, eski PTT ve Ziraat Bankası binalarının korunamamış olmasının bir kayıp olduğunu ifade ederek, mevcut Merkez Bankası binasının korunmasıyla bu hataların telafi edilebileceğini ve kent dokusunun korunması adına önemli bir adım atılacağını sözlerine ekledi.
